جُستارهایی در پیرامون تاریخ، فرهنگ، ادبیات و اندیشه
پیش گفتار
ناسیونالیسم (Nationalism) یا ملت باوری در ایران، به شکل نوین آن در دوران ناصرالدین شاه و بویژه مشروطه آغاز و در عرصه های فرهنگ، اجتماع و سیاست در جامعه ی ایرانی پدیدار گشت. ناسیونالیست های ایرانی در پی آن بودند تا با احیاء و تجدید حیات سنتها و عقاید کهن و باستانی، نظم جدیدی را در تفکر اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بازتولید نمایند و زیرساختهای فرهنگی و اجتماعی نوین را بر پایه ی سنتهای کهن بنا نهند.
پیشینه
عشق بی پایان حافظ به مردم و فرهنگ دیرپای ایران زمین رمز جاودانگی حافظ است. وی خود را به آواز بلند و آشکارا رند می نامد: « عاشق و رندم و میخواره به آواز بلند ـ وین همه منصب از آن حور پریوش دارم ۲ / ۳۲۱ » و نیز:« عاشق و رند و نظربازم و می گویم فاش ـ تا بدانی که به چندین هنر آراسته ام ۲ / ۳۰۵ ». رند کسی است که به آداب اجتماعی و دینی پای بند نیست و از مسلمانی، زهد و ریا گریزان است. ما از غزل های رندانه خواجه شیراز دریافته ایم که او به آموزه ها و یادگارهای فرهنگ ایرانی دلبسته است:
تهران، فرودگاه مهرآباد، 12 آذر 1329. ذبيح بهروز، صادق هدايت، همسر و فرزند بهروز
شمع فروزانی كه سوخت
علیقلی اعتماد مقدم
خلاصه:سرگذشت استاد ذبیح بهروز و نظریات وی درباره تاریخ زبانشناسی و ریاضیات و روش آموزش آن به كودكان و واژهسازی.
میهن واقعی و مشترک ما، یک میهن فرهنگی است!
من فکر می کنم که باید بین «مرزهای سیاسی» و «مرزهای فرهنگی»، تفاوت قائل شویم. این میهن مشترک فرهنگی، میراث نیاکان سرفراز ماست. بحث در این نیست که فلان شاعر، رُومی است یا بلخی و بخارائی و آذری و شیرازی، بلکه مهم اینست که ما - بعنوان میراث خواران این گذشتۀ فرهنگی- برای غنا و گسترش این میهن مشترک فرهنگی چه کاری کرده و می کنیم؟
در همۀ هجوم ها و حمله ها و ویرانی ها، زبان فارسی دری «شیرازه» ای بود که توانست هستی تاریخی و فرهنگی ما (ایرانی ها، افغان ها و تاجیک ها) را حفظ و پایدار نگهدارد.
در یک جامعۀ ایلی و قبیله ای، استقرار آزادی، دموکراسی و جامعۀ مدنی، محال است، حتّی اگر بجای «ملاّ عُمر» مثلاً «منتسکیو» و «روح القوانین» ش بر جامعه حاکم باشد!
ما باید خود را از این سُنّت خون و خشونت، از این آئین های عزا و مرثیه و مرگ و شهادت رها سازیم و با الهام از فرهنگ شاد نیاکان باستانی ما آیندۀ بهتری برای ملّت های خود بسازیم.
بريتانيا نه نقشی در برآمدن رضاشاه داشت و نه دخالتی در فروافتادن احمدشاه
محمد علی همايون کاتوزيان
کودتای سوم اسفند 1299 خورشيدی که به روی کار آمدن دولت سيدضياء الدين طباطبائی و سپس رضاخان و در نهايت سقوط قاجاريه انجاميد، در شرائطی رخ داد که ايران سالها بود در بی نظمی و هرج و مرج به سر می برد.
کودتای سوم اسفند 1299 خورشيدی که به روی کار آمدن دولت سيدضياء الدين طباطبائی و سپس رضاخان و در نهايت سقوط قاجاريه انجاميد، در شرائطی رخ داد که ايران سالها بود در بی نظمی و هرج و مرج به سر می برد.
بهترین دفاع، حمله است
کاوش ساعی
سپاسگزارم از تیرداد بزرگوار که با دانش فراوانش نهال دانش را در من آبیاری می نماید.
تیرداد گرامی، شما خود نیک آگاهی که در سیاست و یک فرد سیاسی بایست از هر ابزاری برای موفقیت سرزمینش بهره ببرد و این ابزارها با توجه به شرایط، دامنه های متفاوت و گوناگونی دارد. ابزارهای اقتصادی، ترانزیتی، انرژی، فرهنگی، تکنولوژیکی و ... ابزارهایی در دست سیاستمداران است برای تثبیت و موفقیت و البته رسیدن به آمال و آروزهای مردم سرزمینشان.
از شما اجازه می خواهم با برخی موارد از سخنان شما موافق نباشم و آنها ...
پیشگفتار
به راستی هيچ قوم و مذهبی همچون زرتشتیان ایران در مقابل سختیها و دشواریها مقاوت نكرده است. اقلیتی كه 1400سال سنت ها و باورهای خود را حفظ كرده و نسل به نسل منتقل كرده اند. میراثی كه از پدرانمان به ارث برده ایم، میراثی گرانبها و جاویدان است. چرا كه ...
با درود
نکاتی را پیرامون گفتگوی دوستان لازم به طرح می دانم:
1.علی افشاری و کاوش ساعی گرامی هر دو با لحنی تند به شاهکار سیاست منطقه ای ایران در دهه 70 میلادی تحت عنوان خیانت به کردهای عراقی حمله کرده اند. در این مورد یادآور می شوم که به گفته هانس مورگنتا معیار در سیاست بین الملل بر "قدرت" است و لاغیر. در این میان دیگر مولفه هایی چون تبار و مواردی از این قبیل در زمره انتزاعیات قرار می گیرند. بر این اساس همین که ایران توانست از موضع قدرت شرایط عادلانه خود را به رژیم بعث عراق بقبولاند و مشکل تعیین مرزها را برطرف نماید، بر اساس رویکرد رئالیستی در روابط بین الملل بر همه چیز ارجحیت دارد. فراموش نباید کرد که ...
کاوه بیات، تاریخنگار معاصر در کتاب «پان ترکیسم و ایران» تاریخچۀ شکلگیری پان ترکیسم و تحرکات آن در ایران را با اتکاء به آثار پایهگذاران این گرایش در کتابها و مطبوعات ترکیۀ عثمانی و قفقاز بررسی میکند.
نبايد اين موضوع را سهل گرفت
علیرضا افشاری
درود بر نويسندگان سختكوشِ روزنامك و با سپاس از كاوش عزيز، كه نشان داد در تحليل سياسي هم تواناست.
دربارهي نوشتار «پانتركيسم، خرس وسط سياست روز» چند نكته بهنظرم رسيد كه اميد است بهكار آيد:
نوشتار کنونی، دستاورد اندیشیدن در مورد هویت ایرانی است. این اندیشیدن، از منظر نظریهی سیستمهای پیچیده، و به طور مشخص از دیدگاه نظریهی منشها و نظریهی قدرت – یعنی دو چارچوب نظری نگارنده برای فهم نظام اجتماعی- انجام خواهد پذیرفت. زمانهی امروزین، -مانند مقاطعی بسیار پرشمار در تاریخ گذشتهی ایران زمین،- با فشارِ زورآورِ نیاز به بازتعریف هویت مشخص میشود. از این روست که گمانهزنی در مورد هویت جدید ایرانی، و نقدِ هویتِ کنونی، نقل محافل است. از دید من این گمانهزنیها، به دلیل متکی نبودن به یک چارچوب نظری مشخص و منسجم، سردرگم و مبهم هستند، و به سطح گفتمانهای عامیانهای فروکاسته شدهاند که جز ابراز رضایت یا انزجار از هویت کنونی محتوایی ندارند. به بیان دیگر، فکر میکنم بازتعریف هویت ایرانی، که ضرورتِ غیرقابل چشم پوشی زمانهی ماست، تنها زمانی ممکن خواهد شد که بتوانیم با پشتوانهی نظریهای نیرومند و روزآمد هویت ایرانی را در چشم انداز تاریخیاش بفهمیم، و خواستهایی کلان را در همین منظر طرح نماییم. بدبختانه چنین مینماید که قابلیت نظری چنین کاری، و ارادهی مشترک برای دستیابی به چنین تفاهمی در حال حاضر وجود ندارد. از این رو، هدف این نوشتار به دست دادن کاربستی از نظریهی قدرت و نظریهی منشهاست، که بتواند زیربنای نظری مناسبی را برای هدف یاد شده به دست دهد.
جدول شماره (۲)
«شاهنامه / شخصیت ها و مكان ها»
همراه با جوایز فرهنگی
«روزنامك» تلاش دوستان و همراهان را گرامی می دارد و به برندگان جدول پیشین تبریك می گوید.
برای مشاهده ی پاسخ های جدول پیشین، در «این صفحه»، گزینه ی شماره ی (3) را انتخاب كنید.
«روزنامك» به سه نفر از كسانی كه زودتر حل كامل «جدول شماره ی ۲» را به همراه نام و نشانی پُست الكترونیكی خود بفرستند، کتاب های «جنگجو» یا «سوشیانس» از دکتر شروین وکیلی را به آنان هدیه می دهد. اسامی برندگان در جشن امردادگان (3 امرداد) اعلام خواهد شد.
به روزرسانی های روزنامك را با اشتراك در «خبرخوان روزنامك» پیگیری نمائید.
۱. تیرگان ِ شاداب، شادمان باد (دکتر احمد پناهنده)
۲. اعلام برندگان نخستین جدول تعاملی آنلاین روزنامک
۳. آرش (دکتر شروین وکیلی)
۴. بخشی از فیلم تیشتر ساخته ی حسن نقاشی
هفته پیش از دوستان شنیدم که سریالی که همچون دیگر آثار صدا و سیما مملو از جعل و تحریف است، در شاهکاری تازه به تخریب خیزش ملی آذربایجانیان و دیگر ایرانیان در سرکوب غائله پیشه وری در این پاره ناگسستنی میهن پرداخته است. روز جمعه به طور کاملن اتفاقی شاهد پخش تکرار این سریال از تلویزیون بودم و بایسته دیدم که نقدی بر آنچه دیده ام بنویسم. در این نقد در سه بخش ابتدا به سابقه و دلیل تحریف تاریخ در تولیدات سیما می پردازم، سپس این سریال "سالهای غریب" را مروری کرده و در پایان نیز به بررسی ادعاهای ارائه شده اخیر در این سریال می پردازم.
در این نوشتار می خواهم بگونه ای دیگر به جریان پان ترکیسم و در سطح کلان تر به قومگرایی نگاهی بیاندازم. شاید نگاه کردن از بالا به این گونه جریان ها باعث بهتر افشا شدن بی هویتی و توخالی بودن طبل بزرگ آنها گردد. در نوشتار پیشِ روی، کاری به تاریخچه ایجاد جریان پان ترکیسم ندارم، چون چنین زگیل های کاذب فرهنگی گاه توسط قدرتهای استعماری بزرگ در یک برهه زمانی ایجاد می شوند تا شاید بدن زگیل زده از ترس بیماری سرطان به درمان بپردازد غافل از اینکه آن زگیل زشت، گوشت اضافی بیش نیست و نیاز به این همه دوا و درمان گران قیمت و زمانبر ندارد.
تندیس ابوریحان بیرونی در بوستان لاله
«بیرونی بزرگترین نابغهای است که تاریخ نشان داده است.»
(ادوارد زاخاو- Edvard saxchau)
1- از هم میهنان بیرونی چه کسی او را می شناسد؟!
ابوریحان محمد پوراحمد بیرونی خوارزمی (362-440ه) نابغهی بزرگ «ایرانی» و نه عرب!، همان کسی است که سدهها پیش، پدران اروپاییان به هنگامهی نوزایی (رنسانس)، او را به انگیزهی بهرهمندی از نگرشهای دانشیاش: «استاد بیرونی» = «Maitr ALbiron» می خواندند. و دیدگاههایش را رای پایانی هر گفتگو کارشناسی در اروپا به شمار می بردند. و سالها پیش از آن که ما در این جستار به شناسایی او برای فرزندان امروزینش بپردازیم، تمامی پژوهشهایش را با اشتهایی سرشار می بلعیدند؛ و پس از پشت سرگذاشتن دادگاههای کلیسایی (انکیزیسیون)، اندیشههایش را دوای توشهی بی خردی و یکسونگری (تعصب) می ساختند!
چای قند پهلو
اندر روابط چای، قند و استعمار
سخنران: دکتر شروین وکیلی
زمان: چهارشنبه 5 تیرماه 1387
ساعت: 5 بعدازظهر
مکان: تهران، بزرگراه جلال آل احمد، پل گیشا، دانشکده علوم اجتماعی
دانشگاه تهران، سالن کنفرانس انجمن جامعهشناسی ایران
