::... روزنـــامــک ...::

          شب پیش با دوستان رایزنی کردیم و به این نتیجه رسیدیم که احتمالا این میزبانان مهربان روی ما به عنوان نمادهای دینداری اسلامی حساب باز کرده‌اند و اگر صبح برای نماز صبح به موقع بیدار نشویم توی ذوقشان خواهد خورد. این بود که قرار گذاشتیم صبح ساعت پنج بیدار شویم. اکبرعلی هم شب قبل لا به لای حرفهای اندکش اشاره‌ای کرد که ما صبح زود بیدار می‌شویم و برای نماز به مسجد می‌رویم. در اتاقی هم در آن خفته بودیم، تصویر بسیار بزرگی از کعبه، یکی از دیوارها را پوشانده بود و در دینداری صاحبخانه تردیدی باقی نمی‌گذاشت. این بود که با وجود خستگی تصمیم گرفتیم حتما صبح زود بیدار شویم.

دوره‌ی دوم آموزشی تاریخ پیدایش و تکامل منِ پارسی (رویکردی میان رشته‌ای به روند شکل‌گیری هویت ایرانی) با استادی دكتر شروین وکیلی برگزار می‌شود.

به گزارش روزنامک، در این دوره چهارنشستی، دکتر وکیلی به عصر تمرکز (2300-1600 پ.م) خواهد پرداخت و در نشست نخست به بیان «شروکین تا حمورابی: فشرده‌ی تاریخ ایران زمین (2300-1600 پ.م)» در نشست دوم به «زایش بت‌ها و انسانی شدنِ خدایان» در نشست سوم به «شواهدی از زندگی روزمره» و در نشست چهارم به «دو شیوه‌ی صوربندی قدرت، لذت، بقا و معنا» اشاره خواهند داشت.

دین‌كرد

 نامه‌ی فرزانگی

دین‌كرد، نامه‌ی فرزانگی، گفت‌وگویی است كه در دو بخش، پیرامون دین‌كرد، یكی از نامه‌های كهن ایرانی، سخن می‌گوید.

 بخش نخست این گفت‌وگو كه با پروفسور فریدون فضیلت، استاد ارشد فلسفه، فرزانش‌پژوه و پژوهشگر زبان‌های باستانی، انجام شده ‌است را چندی پیش در روزنامک خواندید. بخش دوم و پایانی این گفت‌وگو در زیر می‌آید...

روز دهم؛ یکشنبه؛ نهم فروردین 88؛  29 مارس

...خیلی زود به دهی رسیدیم که همه‌ی مردمش "توده‌ای" بودند. کافی بود این همه توده‌ای را آنجا ببینید و توجه کنید که علیمردان‌خان‌ هم توده‌ایست، تا دیدن مجسمه‌ی لنین در پنجکنت به نظرتان طبیعی بنماید. حالا که کار به اینجا کشید یادآوری کنم که در تاجیکستان یک کوه بلند هم وجود دارد که در دوران زمامداری شوروی اسمش بوده قله‌ی کمونیسم! حالا خوشبختانه اسمش را به سامانی تغییر داده بودند. اما فکر کنم اندرز سودمندی است برای هواداران اندیشه‌ی چپ که به تاجیکستان سفری کنند و به طور فیزیکی از قله‌ی کمونیسم صعود کنند. ناگفته بگذاریم که حتی اگر چنین هم بکنند در نهایت خود را بر فراز قله‌ی سامانی خواهند یافت! ...

 روز نهم؛ شنبه؛ هشتم فروردین 88؛  2۸ مارس

دوره‌ی آموزشی تاریخ پیدایش و تکامل منِ پارسی (رویکردی میان رشته‌ای به روند شکل‌گیری هویت ایرانی) با استادی دكتر شروین وکیلی برگزار می‌شود.

به گزارش روزنامک، در این دوره چهارنشستی، دکتر وکیلی به سرآغازهای پیشازرتشتی خواهد پرداخت و در نشست نخست به بیان «فشرده‌ی تاریخ ایران زمین (3000-1200 پ.م)» در نشست دوم به «ساختار اجتماعی جوامع کشاورز اولیه و پیکربندی‌ مفهوم"من"» در نشست سوم به «اشعار، متون دینی، حقوق و داستان‌ها» و در نشست چهارم به «قدرت، لذت، بقا و معنا در جامعه‌ی کشاورز آغازین» اشاره خواهند داشت.

روز هشتم؛ جمعه؛ هفتم فروردین 88؛  27 مارس

صبح زود برخاستیم و باز برای گردش در پنجکنت بیرون رفتیم. طی روزهای گذشته آن قدر غذاهای چرب و چیلی خورده بودیم که در رگهای همه‌مان به جای خون روغن حیوانی جریان داشت. به خصوص شام دیشب خیلی مرگبار بود. نانی بود چرب و کالباسی چرب و پنیری چرب. خدایان سغد باستان رحم کردند که در رودخانه‌های این سرزمین خامه و سرشیر جاری نیست. من که اصولا خوردن غذاهای بی‌چربی را ترجیح می‌دهم، خیلی زود از این غذاها زده شدم. اما تا این بامدادان در پنجکنت آش چندان شور شده بود که حتی خان هم فهمیده بود. یعنی حتی پویان که در خوردن تمام چیزهای قابل تصور، اسطوره‌ای جهانی است هم خواهان خوردن غذاهای گیاهی و کم‌چرب بود. این بود که راه افتادیم و رفتیم تا برای صبحانه میوه بخریم. به بازار شهر که رسیدیم، پسر جوانی همراهمان شد و نشانمان داد که چه چیز را از کدام بخش بازار بخریم. سیب و نارنگی و موز خریدیم و البته آبمیوه که در آسیای میانه خیلی ارزان است. به همین دلیل هم قوت غالب ما آبمیوه شده بود و هر از چندگاهی که آب انارِ خوبی گیر می‌آوردیم، طی مراسمی به سلامتی هم می‌نوشیدیم و هم پیمان می‌شدیم که ایران زمین را زودتر یکپارچه کنیم و بعد برویم کشورهای دوردست را فتح کنیم. به استثنای چین که قرار بود کار فتحش را همین تابستان و قبل از یکپارچه کردن ایران‌زمین شروع کنیم! 

 روز هفتم

            صبح ساعت شش بیدار شدم. شب قبل با دوستان قرار گذاشته بودیم که امروز صبح را تا ساعت 9 به حال خودمان باشیم. قرارمان ساعت 9 جلوی قطب توریستی سمرقند، یعنی همان بازار مشهور بود. پویان زودتر از من بلند شد و برای خودش به سمتی رفت. وقتی چند ساعت بعد همدیگر را دیدیم معلوم شد شروعی یکسان داشته‌ایم و هردو به سوی شاه زنده رفته‌ایم. هرچند بعد او به سوی دیگری رفت، اما من بیشتر وقتم را در همان بخشِ قدیمی شاه زنده و ساختمانهای عصر تیموری گذراندم. هنوز هوا گرگ و میش بود که به راه افتادم. نم نم بارانی می‌بارید و هوا ابری بود. وقتی به منطقه‌ی گورستانها رسیدم، بوی چمن و رنگ سبزِ گیاهان روینده بود که حواسم را نواخت. راستش را بخواهید، خودِ گورستان زیاد به چشمم زیبا نیامده بود. ...

سنت و مدرنیته در سه رنگ!

شروین وکیلی  

1. اکنون دیرزمانی است که تاریخ معاصر ایران را با برچسبِ جدال سنت و مدرنیته مشخص می کنند، و این شاید پربیراه نباشد. بسیاری از نویسندگان، آغاز تاریخ معاصر ایران را با نهضت تنباکو –یعنی نخستین جنبش اجتماعی مدرن ایرانی- همزمان می دانند و همگان بر تمایزهای میان جامعه ی ایرانی در دوران سنتی و پیشامدرن با آنچه که امروز در قالبی مدرن می بینیم، تاکید کرده اند. چنین می نماید که دو مفهومِ سنتی و مدرن در میان فرهیختگان کشورمان به صورت یک جفت متضاد معنایی کاربرد یافته باشد. دوگانه ای مفهومی، که بر دو قطب متضاد و جمع ناپذیر، و دو دوران متفاوت و متمایز از هم دلالت دارند. عناوینی مانند جدال سنت با مدرنیته، هجوم مدرنیته، مقاومت سنت، تسخیر تمدن فرهنگی، جدال آرای کهن و نو، و ... در میان سرفصلها و نامهای کتابها و مقالات بسیار به چشم می خورند. به هر گوشه از فرهنگ ایرانی که بنگریم، این کشمکش در میان دو قطبِ متضاد پنداشته شده ی سنتی و مدرن را باز می یابیم. رمان و داستان مدرن فارسی در برابر تذکره ها و اندرزنامه ها و دواوین عرفانی سنتی، نقاشی انتزاعی مدرن در برابر نگارگری سنتی، شعر کهن در برابر شعر نو، و حتی سبک زندگی سنتی در برابر نو، و خانواده ی سنتی در برابر خانواده ی مدرن.

بامدادان برخاستیم و به گردش در سمرقند پرداختیم. خوب به یاد دارم که دو سال پیش بود که داشتم رمانی بر اساس زندگینامه‌ی غیاث الدین جمشید کاشانی می‌نوشتم و بخش مهمی از ماجراهای داستان در شهر سمرقند رخ می‌داد. همان روزها که بر مبنای خوانده‌ها و نقشه‌های تاریخی مشغول بازسازی محیط این شهر بودم، دریغ خوردم که چرا در جریان سفرهایم به این خطه سری نزده‌ام. اما وقت تنگ بود و کار زیاد و دو سال بعد از پایان یافتن رمان و موقعی که سریالی (احتمالا با تحریف و دستکاریهای فراوان) بر اساس آن ساخته شده بود، تازه به اینجا آمده بودم.

روز پنجم: سه شنبه 4 فروردین 88 - 24 مارس

صبح زود بیدارباش دادیم و هر سه سرحال و قبراق از خواب برخاستیم. دیشب حمام خوبی رفتیم و لباسهایمان را شستیم و به این ترتیب تا مدتی مردم محل را از بوی ماندگی لباسهایمان رهاندیم. هنوز خورشید بالا نزده بود كه به كوچه­ها زدیم و گردش روزانه­مان در بخارا شروع شد.

هویت‌های سترگ در شرایطی زاده می­شوند که ضرورتی ایجاب کند. "من"های نیرومندِ نوظهور، در شکاف تنش‌ها و زیر بارِ تازیانه­ی حوادث می­بالند و رشد می­کنند، و ما امروز در چنین موقعیتی هستیم. همچون همیشه­ی تاریخ، هویت ایرانی یک جبرِ نژادی و زبانی و جغرافیایی، یا یک عارضه­ی تاریخی گریزناپذیر نیست. هویت ایرانی بدان دلیل چنین مهمان‌پذیر و پویا و سرسخت و دیرپا و تنومند است، که در طول حیات پر فراز و نشیبش همواره یک انتخاب – و نه یک اجبار- بوده است. امروز، ما این بخت را داریم تا شکلی جدید از هویت ایرانی را تعریف کنیم، و به همراه آن، شکلی نو از "من بودن" و "من شدن" را. هویت ایرانی از آن رو انتخابی شایسته است، که راه را بر بازتعریف بنیادینِ مفهوم سوژه می­گشاید، و زایش پیکربندی تازه­ای از سوژه را ممکن می­سازد. در زمانه­ای که سوژه­ی مدرن – با تمام غرورهای مصیبت­بار و خردورزی­های ستودنی­اش- به امری بی­مایه و سطحی و مصرف­زده تبدیل شده است، شکلی از من، در این آشوب چشم به راهِ زاده شدن است، و این شاید در این برش از تاریخ، هدیه­ای باشد که فرهنگ ایرانی می­تواند به سایر تمدنها بدهد.

گر لباس سایه از دوش افکنی می­کند عریانی­ات خورشید پوش

بیدل دهلوی

هرودوت بود یا كسنوفانس، كه برای نخستین بار رسمِ نگریستن به خویشتن بر محور نگاه دیگری را در هنگام روایت كردنِ تاریخ رسمیت داد؟ یا شاید قصه بسیار پیشتر از ایشان شروع شده باشد. در آن روز كه كاهنی از یاد رفته در بابل یا كاتبی گمنام در دولتشهری سومری، كه فنِ اعتبار بخشیدن به خویش از مجرای چشم دیگری را ابداع كرد. آغازگرانِ این كار هركدام كه باشند، این را می­دانیم كه این شعبده نیرنگی است كهن و این ترفند روشی است دیرینه.

روز چهارم: دوشنبه 3 فروردین 88‌

صبح زود بود كه به چارجو رسیدیم. از تختهایمان پایین آمدیم و تازه هم­كوپه­ای هایمان را دیدیم. چند زن تركمن بودند كه هركدام توسط چندین كودك نوزاد احاطه شده بودند، و همه خفته. نگران شدم كه اگر این مردم مهربان با همین سرعت زاد و ولد كنند به زودی آنقدر زیاد شوند كه باز به حركت در آیند و شهرهای دیگرِ این طرف مرز را هم بگیرند!

چارجو اما، شهری است سرسبز و به نسبت مرتفع، با هوای ملایم و جمعیتی اندك. ساخت و ساز شهری همان است كه تا به حال دیده­ایم، با مقیاسی كوچكتر و وضعیتی فقیرانه. همان ساختمانهای یكدستِ سنگی، همان بناهای معمولا دولتی در كنار خیابانها، و همان تصویرِ خندان رئیس جمهورشان بر در و دیوار. هوا مه آلود است و نم نم بارانی می­بارد. دیشب را هر سه مثل ارداویراف بعد از خوردن منگ گشتاسپی خوابیده­ایم و حالا آماده­ایم تا از پل چینوت بگذریم و به ازبكستان برویم.

بخش سوم: اسطوره­ی کوروش

          1. کوروش تنها یک چیز نیست. او سیاستمداری زیرک و هوشمند، ناجی اقوام و احیا کننده­ی ادیان، پیامبری مقدس و کاهنی اثرگذار، بنیان­گذار نظمی نو و کشوری کهنسال، جنگاوری نیرومند و سرداری پیروزمند، نیمه­خدایی توانمند و نیکوکار، سازمان­دهنده­ای با کفایت و مدیری لایق، و یکی از محبوب_­ترین چهره­های تاریخ ساز در کل تمدن­های انسانی است. کوروش گذشته از اینها، موجودی اساطیری هم هست. او یکی از معدود انسان­هایی است که در زمان حیات خود به شخصیتی اسطوره­شناختی تبدیل شد.

گفتار چهارم: کوروش و تاریخ قلمرو میانی

1. کوروش در سال 559 پ.م بر تخت نشست و در سال 530 پ.م درگذشت. دوره­ی سی ساله­ای را که سلطنت کرد، به دو بخش عمده می­توان تقسیم کرد. فاصله­ی میان سال­های 553- 539 پ.م، به جنگ و کشورگشایی گذشت، و سالهای قبل و بعد آن به سازماندهی کشور و پی­ریزی مبانی مدیریتی شاهنشاهی هخامنشی صرف شد. تقریبا تمام اطلاعات تاریخی ما درباره­ی کوروش، به چهارده سالی مربوط می­شود که  مشغول فتح جهان بوده است. مستندات تاریخی درباره­ی شش یا هفت سالی که قبل از شروع جهانگشایی، و نه یا ده سالی که پس از پایان آن بر کوروش گذشته، در حدِ هیچ است.

ساعت پنج صبح روز دوم فروردین بود که به شهر باستانی مرو رسیدیم. در همان ایستگاه قطار جاگیر شدیم و استراحتی کردیم. دیشب را من و پویان به عادت کوچگردی معمول‌مان خوب خوابیده بودیم، اما پدرام که فردِ متمدن جمع محسوب می‌شد، راحت نخوابیده بود. تا زمانی که گیشه‌های فروش بلیت باز شوند دو سه ساعت باقی بود، پس دور هم صبحانه‌ی مفصلی خوردیم و هرکس به کارهای شخصی‌اش پرداخت. من کمی ‌چینی ‌یاد گرفتم و پدرام چرتی زد و پویان سفرنامه‌اش را نوشت. ایستگاه به نسبت خلوت بود، اما از این لحظه به بعد روابط میان ما و ترکمنها برعکس شد.‌ یعنی مردم از دیدن هیبت و ژولیدگی ما فراری می‌شدند و به چشم بربرهایی مهاجم نگاهمان می‌کردند. در فاصله‌ای اندک صندلی‌های دور تا دورمان خالی شد و به تعبیری بخشی از ایستگاه را فتح کردیم. این مکان ‌یک توالت آبستره هم داشت که آبش را می‌بایست با بطری خالی آب معدنی از منبعی بر می‌داشتی و صد البته دم در هم بانوانی نشسته بودند و با دریافت ورودیه دستمالهایی را برای طهارت ارائه می‌کردند. دستمالهای توالتشان چیزی بین کارتنِ بازیافتی و کاغذ سمباده و سوهانِ قم بود!

گفتار دوم: کوروش و پادشاهان

گفتار سوم: کوروش و مردم ایران زمین

موسسه خورشید راگا، سمینار نقد اخلاقی منِ مدرن؛ میراث نیچه را با سخنرانی دکتر شروین وکیلی در روز سه‌شنبه، 26 خردادماه، از ساعت 17 تا 19 در طبقه سومِ ساختمانِ مرکزیِ مرکز پژوهش‌های دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار می‌کند.

لازم به ذکر است که ورود برای همگان آزاد است.

گفتار چهارم: خانواده­ی کوروش

          1. در مورد زنان کوروش چیز زیادی نمی­دانیم. تردیدی نیست که کوروش از ازدواج­های سیاسی برای دستیابی صلح­آمیز و دوستانه بر تاج و تخت سرزمین­های همسایه استفاده می­کرده است. داستان خواستگاری او از دختر فرعون مصر، و پیشنهاد ازدواجی که به ملکه­ی ماساژت­ها داد را باید امری در این راستا دید. با این همه،  کوروش یک همسرِ قانونی و اصلی داشت که همچون ملکه­ی شاهنشاهی پارس در سراسر کشور مورد احترام بود. سالنامه­ی نبونید شرح می­دهد که در 538 پ.م، یک سال پس از فتح بابل، همسر کوروش درگذشت و مردم بابل در مراسم عمومی عزاداری شرکت کردند. هرودوت معتقد است که این همسرِ برگزیده­ی کوروش کاساندانَه بوده است، اما برخی از منابع دیگر او را آمیتیس دختر آستیاگ می­دانند.

دکتر شروین وکیلی در هفتمین دوره‌ی اسطوره‌شناسی ایرانی به بررسی انسان، بدن و جانوران در اساطیر ایرانی خواهند پرداخت. در این دوره که چهار نشست دو ساعته خواهد بود، ایشان پیوند کیهان‌شناسی بابلی با کالبدشناسی ایران خاوری، بدن، خوراک و پوشاک، جانوران اهلی و وحشی و پیکربندی جانداران اساطیری، چشم، دست و پا؛ نمادشناسی اندام‌های بدن را تحلیل و بررسی خواهند کرد.

13. بر مبنای سالنامه­ ی نبونید، در سال 540 پ.م پارس­ها حمله­ ی خود به میانرودان را آغاز کردند. چنین به نظر می­رسد که نخستین هدف آنها تسخیر شهر باستانی اوروک بوده باشد. در زمستان این سال چند جنگ در اوروک در گرفت و پارس­ها بر این شهر و مناطق همسایه­اش چیره شدند. سند بابلی دیگری به نام مدح­نامه، می­گوید که پارس­ها هنگام حمله به قلمرو بابل با قوای اوگبارو متحد شده بودند. اوگبارو، با وجود آن که صاحب­منصبی بابلی بوده و اختیارات خود را از نبونید دریافت کرده بود، به کوروش پیوست. دلایل چندی برای این خیانت او به سرورش در دست هست. مهمترین دلیل آن که قلمرو حکومت او گوتیوم بود که منطقه­ای در زاگرس است و اهالی­اش از دیرباز با ایلامی­ها - و بعدتر ایرانی­ها- پیوند داشتند. مردم گوتیوم برای قرنها تابع پادشاهان ایلام بودند و هر از چندگاهی به تحریک ایشان به میانرودان حمله می­کردند. از این رو، یکی از دلایل گرویدن اوگبارو به کوروش، احتمالا آن بوده که چاره­ی دیگری نداشته است. کوروش قاعدتا در میان مردم گوتیوم نفوذ و شهرت زیادی داشته و می­توانسته به راحتی مردم این سرزمین را بر حاکم بابلی­اش بشوراند.

7. با متحد شدن مادها و پارسها، تمام نیمه­ی غربی فلات ایران و بخش­های شمالی میانرودان و قفقاز در قالب یک پادشاهی بزرگ و بسیار نیرومند متحد شد. این پادشاهی، قلمروهای باستانی ایلام (سوزیان و انشان)، اورارتو، مانا، بخشی از آشور و میتانی را در بر می­گرفت و بنابراین واحد سیاسی غول­پیکری محسوب می­شد. در این زمان، همسایگان اصلی کوروش عبارت بودند از پادشاهی لودیه که زیر نظر کرسوس اداره می­شد و در غرب قلمروش قرار داشت، بابل با رهبری نبونید که مرزهای جنوبی را در اختیار داشت، و شاه­نشین­های کوچک ایران مرکزی و شرقی که زیر نفوذ شاهان بلخ بودند. کوروش با تصرف قلمرو ماد، با دو مشکل روبرو شد.

دکتر شروین وکیلی در سومین گام «رمزشناسی منِ پارسی» به بررسی جمشید ورجمکرد، ضحاک و اهریمن، فریدون و کاوه و زال و سیمرغ خواهند پرداخت.

این چهار نشست دو ساعته از پنج‌شنبه بیستم فروردین‌ماه از ساعت سه تا پنج پسین در میدان توحید، ابتدای ستارخان، کوثر یکم، پلاک 64، طبقه‌ی دوم در موسسه خورشید برگزار خواهد شد.

برای هماهنگی با مدیر برنامه - آقای فرشید ابراهیمی (1146936-0919) - تماس بگیرید.

گفتار سوم: جنگهاي کوروش

1. تمام منابع در اين مورد توافق دارند که نخستين نبرد جدي کوروش، با ماد در گرفته است. هرودوت، دليل اين نبرد را چيرگي ديرينه‌ی مادها بر پارسها میداند و می‌­گويد که پارس­ها براي زماني طولاني خراج­گزار خويشاوندان شمالي­ترشان بودند. تا اين که به رهبري کوروش قيام کردند و سلطه‌ی مادها را بر انداختند. کتسياس می‌­گويد که کوروش هنگامی‌ که در دربار آستياگ خدمت می‌­کرد، براي سرکوب قبايل کادوسي –که ايرانياني رمه­دار و کوچگرد بودند- رهبري ارتش را در دست گرفت و پس از آن به سرکشي پرداخت. نيکولاي دمشقي که روايت کتسياس را بازگو کرده، می‌­گويد که کوروش وقتي رهبري ارتش را بر عهده گرفت، با پدرش که در اين زمان با نفوذ او شهربان پارس شده بود، و ماجراجويي پارسي به نام هوبارَه دست به يکي کرد و بر مادها شوريد.

6. بیست سال بعد از سقوط شوش، آشوریان از میان رفتند و مادهایی که خویشاوند پارس­ها بودند بر منطقه حاکم شدند. در این زمان به ظاهر پادشاه ناشناخته­ای بر ایلام حکومت می­کرد، و بعید نیست که این پادشاهی نو زیر تاثیر پارسیان شکل گرفته باشد. چرا که گویا در این تاریخ آمیختگی پارسیان و مردم بومی کامل شده باشد و ایرانیان مهاجر کاملا سبک زندگی کشاورزانه را پذیرفته باشند. گذشته از نویسندگانی یونانی مانند هرودوت، که به یکجانشینی و کشاورزپیشه بودنِ قبایل اصلی پارسی اشاره می­کنند، بر مبنای اسناد یافته شده از شوش، می­دانیم که در همین دوران پارس­های زیادی در این شهر ساکن بوده­اند و از مجرای پیشه­هایی مانند پارچه­بافی و فلزکاری و ساخت جنگ­افزار گذران عمر می­کرده­اند، که همگی از شغلهای ویژه­ی مردم یکجانشین است.

دکتر شروین وکیلی دومین دوره‌ی آموزشی «اسطوره و هویت» را جهت شرح «تکامل منِ پارسی» در چهار نشست با بررسی سیمای ابرپهلوان؛ سیمای جادوگر؛ قربانی كردن، جنگیدن، داو بستن؛ اوهمریسم، گذار از واقعیت به اسطوره؛ پی خواهند گرفت.

دکتر شروین وکیلی در پنجمین دوره‌ی اسطوره‌شناسی ایرانی به بررسی اساطیر ایرانی در نخستین سده‌های اسلامی خواهند پرداخت. در این دوره که چهار نشست دو ساعته خواهد بود ایشان جغرافیای اساطیری ایران‌زمین و پویایی معنا در مكان، بازتعریف فرشتگان، ایزدان و دیوها، عناصر و نیروهای طبیعی، مغان و عیاران و الگوهای بازسازی معنای نظم كهن در شرایطی نو را تحلیل خواهند کرد.

امانوئل لویناس، اخلاق و مسئله دیگری

دکتر شروین وکیلی

سخنرانی "امانوئل لویناس، اخلاق و مسئله دیگری" توسط دكتر شروین وكیلی در مركز استعدادهای درخشان دانشگاه علوم پزشكی تهران (مركز پژوهش‌ها) واقع در خیابان انقلاب، دانشگاه تهران، دانشكده پزشكی، مركز پژوهش‌ها (طبقه سوم)، ارائه خواهد شد. زمان برگزاری این نشست، سه شنبه، اول بهمن‌ماه ساعت 5 تا 7 عصرگاه خواهد بود.

ورود برای همگان آزاد است.

دکتر شروین وکیلی دوره‌ی آموزشی «اسطوره و هویت» را در چهار نشست با بررسی نظام‌های تمدنی، قلمروهای فرهنگی، پیكربندی‌های واگرای اساطیر؛ چارچوب‌های رمزگذاری امر غایی در تمدن‌های گوناگون؛ وامگیری، مسخ، تحریف و هماوری: الگوهای اندركنش عناصر اساطیری؛ و اسطوره و هویت تاریخی، پی خواهند گرفت.

 ایشان همچنین فردا سخنرانی‌ای با عنوان «خواست، قدرت و سوژه: آویختگی در میان کانت و نیچه» در دانشگاه تهران خواهند داشت.

از خوانندگان روزنامک دعوت می‌شود در این دو نشست فرهنگی شرکت کنند.

برای آگاهی بیشتر روی ادامه‌ی نوشته کلیک کنید.

امروز هفتم آبان‌ماه، روزی است که به پیشنهاد «کمیته‌ی بین‌المللی نجات پاسارگاد» روز کوروش بزرگ نامیده شده است. بدین روی، روزنامک نیز بسان سایر رسانه‌ها بر خود بایسته می‌بیند که در پاسداشت این روز به اندازه‌ی خود بکوشد.

پاسداشت کوروش، پاسداشتِ یک شخص تاریخی نیست که چندی را در این گیتی زیسته، به شاهنشاهی رسیده، جهانگشایی کرده و آنگاه مرده، بلکه پاسداشتِ اندیشه‌ای است که جهان را سبز می‌خواست و انسان‌ها را آزاد. آنهم نه در نظر، بلکه در عمل به این آرزوی دیرینه‌ی آدمی جامه‌ی عمل پوشاند و این چیزی‌ست که او را از سایر فرمانروایانِ همه‌ی ادوار تاریخی متمایز می‌کند. از این‌ گذشته، برای ما ایرانیان کوروش جایگاه دیگری دارد. او  پدر ملت ایران است. با شاهنشاهی اوست که ایران‌زمین در پهنه‌ی گیتی اعلام حضور می‌کند و با گذشت بیش از 2500 سال از روزگار کوروش و با وجود فراز و فرودهای بسیار در طی این سالیان دراز، هنوز این سرزمین استوار برجای خود ایستاده است تا روزی که نه چندان دور نیست، فرزندان کوروش بزرگ با یاری اندیشه‌ی پدر ایران، این سرزمین را ققنوس‌وار از خاکستر خود برخیزانند و جانی و جهانی تازه در کالبد زمانه بدمند.

به فرخندگی این روز بود که از دانشمند برجسته و دوست گرامی‌ام دکتر شروین وکیلی خواستم تا کتابش «تاریخ کوروش بزرگ» را که شوربختانه یا خوشبختانه هنوز چاپ نشده، در اختیار روزنامک بگذارد تا آن را هفتگی و بخش بخش در روزنامک منتشر کنیم تا شاید از این رهگذر ناشری علاقمند به یک اثر بدیع و علمی که نویسنده‌اش می‌کوشد تاریخ کوروش را با نگاهی ایرانی بکاود و در این میان پژوهشی مبتنی بر نقادیی موشکافانه و تحلیلی علمی به خوانندگان خود عرضه کند، پیدا شود و این پژوهش را به زیر چاپ بسپارد.

شروین گرامی نیز با مهر همیشگیشان، پیشنهاد مرا پذیرفتند و کتابشان را که نشانگر دلایل ماندگاری و اثرگذاری کوروش بزرگ در این 25 سده است، برای نشر در اختیار روزنامک نهادند.

تا چه افتد ...

مسعود لقمان

موسسه‌ی خورشید راگا برگزار می‌كند

 دكتر شروین وکیلی

آغاز دوره: یكشنبه 8 دی‌ماه 1387 

زمان: یكشنبه‌ها، ساعت5:30 تا7:30 پسین

مدت دوره: چهار نشست دو ساعته

جایگاه: بالاتر از میدان ولی‌عصر، نرسیده به سینما آفریقا، كوچه‌ی روشن، شماره‌ی 26، ساختمان ماهان، موسسه‌ی ماهان، سالن سمینار، طبقه‌ی همكف (خانم شیخاوندی یا خانم اسدی)

 مدیر دوره: آقای فرشید ابراهیمی (هماهنگی و نام‌نویسی): 1146936-0919 

برای دریافت طرح درس ادامه‌ی نوشته را ببینید ...

1. در میان ایزدان كهن ایرانی، برخی كمتر از بقیه شهرت دارند. این كه ایزدانی مانند پارندی و درواسپ و رام شهرتی فروپایه­تر از مهر و بهرام و هورمزد دارند، برای همگان امری بدیهی و طبیعی می­نماید. چرا كه اینان نیروهای طبیعی فرعی و جزئی­تری را نمایندگی می­كنند، و معمولا همچون همراهان و ملازمان و ندیمان ایزدانی نیرومندتر تصویر می­شده­اند. با این وجود، فراز و فرود شهرت ایزدان و جزر و مد اهمیتی كه نقش­هایشان در ذهن مردمان داشته­ است، همواره با این تفسیر ساده قابل توجیه نیست. چه بسا كه ایزدی در دورانی تاریخی اهمیتی بیشتر داشته باشد، و به مرور زمان كاركرد خویش را از دست داده باشد، یا ایزدی فرعی و فروپایه كه در مقطع تاریخی خاصی خویشكاری مهمی را بر عهده گرفته باشد و به كانون مركزی ایزدكده­ی ایرانی بركشیده شده باشد.

... آشناترین نمودِ این وامگیری برای ایرانیان، فرشته­ای سامی است كه در متون كهنتر عبری گبراییل یا گابریل (גַּבְרִיאֵל) نامیده می­شود، اما در متون عربی/ فارسی به اسم جبرائیل یا جبرئیل مشهور است. جبرئیل وامگیری دقیقی از نریوسنگ است، چنان كه حتی نام او نیز ترجمه­ی عبری این ایزد ایرانی است. به احتمال زیاد این عنصر دینی از مجرای آیینهای فنیقیه­ی باستان و زبان آرامی به دین یهود وارد شده است. چون در زبان آرامی گابر/ گَبر دقیقا به معنای مرد/ نرینه است و ترجمه­ی "نیریو"ی اوستایی محسوب می­شود. در عبری، همین واژه سرور/ آقا/ مرد معنا می­دهد كه شكلی محترمانه­تر از همان نیمه­ی نخست نام نرسه است. بخش دوم (ایل) در عبری "خدا" معنا می­دهد و شكل دیگری از همان واژه­ایست كه در عربی به شكل اله وجود دارد. تمام فرشتگان مقرب عبری/ عربی (جبرئیل، میكاییل، عزرائیل، و اسرافیل) با پسوندی این چنین مشخص می­شوند. بنابراین می­توان دریافت كه سنگهه­ی اوستایی كه خروش مقدس و خواندن قدسی معنا می­دهد، اینجا به شكل "ایل" ساده و تصریح شده است. ...

 آغاز دوره: یكشنبه ۳ آذر‌ماه 1387 

زمان: یكشنبه‌ها، ساعت 5:30 تا 7:30 پسین

مدت دوره: چهار نشست دو ساعته

جایگاه: بالاتر از میدان ولی‌عصر، نرسیده به سینما آفریقا، كوچه‌ی روشن، شماره‌ی 26، ساختمان ماهان، موسسه‌ی ماهان، سالن سمینار، طبقه‌ی همكف (خانم شیخاوندی یا خانم اسدی)

 مدیر دوره: آقای فرشید ابراهیمی (هماهنگی و نام‌نویسی): 1146936-0919

برای دریافت طرح درس ادامه‌ی نوشته را ببینید ...

 آتش زدن پارسه (تخت جمشید) بدست اسکندر گجستک،  نگارگر: جی. سیمونی

گفتار دوم:

تنش بیرونی

1. نزدیک به دو و نیم قرن پس از آن که امپراتوری هخامنشی پدیدار گشت، جوانی مقدونی به نام اسکندر، پس از آن که پدر خویش را در توطئه­ای درباری از میان برداشت، قدرت را در کشور خویش به دست گرفت و با لشکری غارتگر که از جمعیتِ تازه افزایش یافته­ی بالکان بسیج کرده بود، به مرزهای شاهنشاهی پارس هجوم آورد. او در حملاتی برق­آسا، واپسین شاه هخامنشی را بشکست و کل این قلمرو را در نوردید. اسکندر با این ادعا به ایران حمله کرد که فرزند حرامزاده‌ی شاه پیشین هخامنشی است. از این رو پس از نخستین پیروزی­هایش بر داریوش سوم، همچون رقیبی داخلی برای تاج و تخت پارسها عمل کرد. نبوغ نظامی وی و جمعیت شناور بزرگی را که برای غارت شهرهای ثروتمند شرقی با خود همراه کرده بود، عواملی بودند که او را شکست‌ناپذیر می­ساختند. هرچند بعدها هردوی این عوامل به دنبال اساطیری شدنِ خاطره­ی وی به متغیرهایی ساختگی مانند انضباط سی هزار تن فالانژ مقدونی یا اشتیاق اسکندر برای ترویج فرهنگ هلنی تحویل شدند.

گروه علمی – تخصصی مطالعات انسان‏شناسی فرهنگی برگزار می‏کند:

انسان‏شناسی تاریخی و هویت ایرانی

سخنران: دکتر شروین وکیلی

زمان: چهارشنبه  15 آبان‌ماه 1387، ساعت 17

مکان: تهران، بزرگراه جلال آل احمد، پل گیشا، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، طبقه اول، سالن کنفرانس انجمن جامعه‏شناسی ایران

موسسه‌ی خورشید راگا و انجمن افراز برگزار می‌كند:

دوره اسطوره‌شناسی ایرانی

دكتر شروین وکیلی

زمان: یكشنبه­ها ساعت 17:30-19:30

آغاز دوره: یكشنبه 31 شهریور 1387

مكان: ساختمان ورشو، خیابان ویلا، بالاتر از طالقانی، نبش خیابان ورشو

طول دوره: چهار نشست دو ساعته

مدیر دوره: آقای فرشید ابراهیمی (هماهنگی و ثبت نام) 1146936-0919

گفتار نخست:

خاستگاه­ها

1. ایران به عنوان یک کشور و یک جامعه­ی یگانه و متمایز، که هویتی در خور خویش را پدید آورد، در روز هفتم آبان ماه سال 539 پ.م پای به عرصه­ی وجود نهاد. این روز، زمانی بود که کوروش بزرگ، شاه ایلام، - یا چنان که لقب رسمی­اش بود، شاه انشان و شوش- به همراه سپاهیان پرشمار پارسی­اش با صلح و دوستی گام به بابل نهاد و به این ترتیب میانرودان را که آخرین نقطه­ی مستقل باقی مانده در قلمرو ایران زمین بود را به امپراتوری خود الحاق کرد. در این تاریخ، تحولی بسیار جدی در تاریخ جهان آغاز شد، و آن چه که ما هویت ایرانی می­نامیم زاده شد.

مهم دانستن این روز در تاریخ جهان، نه از سر خود بزرگ بینی مرسوم در میان مورخان ایرانی، که از مبنایی مستند بر می­آید. ...

پيدايش و تحول احزاب سياسي مشروطيت

منصوره اتحاديه (نشر گستره، 1361)

پژوهش درباره ي الگوهاي شکل گيري نخستين احزاب سياسي در ايران، درعمل، معادل است با پرسش از چگونگي احداث نهادهاي سياسي مدرني در يک جامعه ي سنتي، و از اين رو از ديد جامعه شناسي سياسي حائز اهميت بسيار است. کتاب ياد شده، يکي از متون مستند و به نسبت کاملي است که با تکيه بر مدارک دست اول به طور خاص به توصيف ساختارهاي حزبي در مجلس اول و دوم مي پردازد و چگونگي پيدايش احزاب از دل انجمنهاي مخفي و گروه بندي هاي سياسي غيرشفاف پيشين را پيگيري مي نمايد. هدف اين نوشتار به دست دادن خلاصه اي از مباحث کتاب، بدون پرداختن به نقد و تحليلي اضافي است. چرا که بحث درباره ي روندهاي تکاملي حاکم بر پيدايش احزاب در ايران به مجالي گسترده تر و متني ديگر نياز دارد. از اين رو، براي به دست دادن تصويري به نسبت دقيق از مباحث مطرح شده در اين کتاب، مفاهيم را به همان ترتيبي که در فصول پياپي کتاب عنوان شده اند، ذکر مي کنيم.

نوشتار کنونی، دستاورد اندیشیدن در مورد هویت ایرانی است. این اندیشیدن، از منظر نظریه­ی سیستمهای پیچیده، و به طور مشخص از دیدگاه نظریه­ی منشها و نظریه­ی قدرت – یعنی دو چارچوب نظری نگارنده برای فهم نظام اجتماعی- انجام خواهد پذیرفت. زمانه­ی امروزین، -مانند مقاطعی بسیار پرشمار در تاریخ گذشته­ی ایران زمین،- با فشارِ زورآورِ نیاز به بازتعریف هویت مشخص می­شود. از این روست که گمانه­زنی در مورد هویت جدید ایرانی، و نقدِ هویتِ کنونی، نقل محافل است. از دید من این گمانه­زنی­ها، به دلیل متکی نبودن به یک چارچوب نظری مشخص و منسجم، سردرگم و مبهم هستند، و به سطح گفتمانهای عامیانه­ای فروکاسته شده­اند که جز ابراز رضایت یا انزجار از هویت کنونی محتوایی ندارند. به بیان دیگر، فکر می­کنم بازتعریف هویت ایرانی، که ضرورتِ غیرقابل چشم پوشی زمانه­ی ماست، تنها زمانی ممکن خواهد شد که بتوانیم با پشتوانه­ی نظریه­ای نیرومند و روزآمد هویت ایرانی را در چشم انداز تاریخی­اش بفهمیم، و خواستهایی کلان را در همین منظر طرح نماییم. بدبختانه چنین می­نماید که قابلیت نظری چنین کاری، و اراده­ی مشترک برای دستیابی به چنین تفاهمی در حال حاضر وجود ندارد. از این رو، هدف این نوشتار به دست دادن کاربستی از نظریه­ی قدرت و نظریه­ی منشهاست، که بتواند زیربنای نظری مناسبی را برای هدف یاد شده به دست دهد.

چای قند پهلو
اندر روابط چای، قند و استعمار
سخنران: دکتر شروین وکیلی
زمان: چهارشنبه 5 تیرماه 1387
ساعت: 5 بعدازظهر
مکان: تهران، بزرگراه جلال آل احمد، پل گیشا، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، سالن کنفرانس انجمن جامعه‏شناسی ایران

دین فردوسی (2)

دکتر شروین وکیلی 

دین فردوسی (1)

دکتر شروین وکیلی

1. از آن هنگام که فردوسی توسی کار سترگِ به نظم در آوردن تاریخ باستانی ایرانیان را به انجام رساند، تا امروز که هزار سالی سپری شده است، همواره بحث از آیین و دینِ خودِ فردوسی نقل محافل ادبی بوده است. در عصرِ خود شاعر، او را رافضی می­دانستند، که با انکارِ خودِش، روبرو شد. بعد از آن، در عصر سلجوقیانِ سنی مذهب او را سنی سست دینی می­دانستند، و در عصر صفویان از او شیعه­ی دوازده امامی تمام عیاری ساختند، تا آن که در دوران جدید، نولدکه و مستشرقان اروپایی که آیین کهنسالتر زرتشتی را بیش از اسلام می­ستودند، وی را زرتشتی دانستند.

در نهایت، آنچه که روشن است آن که تاثیر فردوسی بر زبان و فرهنگ ایرانی چنان ژرف، و ردپای وی بر اندیشه و هویت مردمان ایران زمین چندان پایدار و برجسته بوده است که تمام نظامهای فکری مستقر ناگزیر شده­اند فردوسی را از خویش و نیای خود بدانند و این خود نشانه­ایست از قدرت و شوکت فردوسی در قلمرو معنا. چرا که در این عرصه، تاسیس گرانیگاه­هایی که آیندگان خویشتن را بدان بیاویزند و خود را بنا به آن تعریف کنند، برترین پیروزی­هاست.