::... روزنـــامــک ...::

سومین شماره از فصل‌نامه‌ی ایران‌شناسی و ایران‌پژوهی فروزش منتشر شد. این شماره نیز هم‌چون دو شماره‌ی پیش دارای هفت بخشِ «تاریخ و فرهنگ»، «ایران‌شهر»، «جهان ایرانی»، «زبان فارسی»، «ایران‌گردی»، «یادگارهای فرهنگی و طبیعی» و «چکامه» است.

سالنمای تمدن ایرانی کوششی است تازه به قصد شناساندن موقعیت کنونی تمدن ایرانی به مفهوم وسیع کلمه. این سالنما به دو صورت انتشار خواهد یافت. نخست به صورت گزارش‌های موردی که به تدریج در تارنمای این سالنما در اختیار دوستداران حوزه‌ی تمدن ایرانی قرار می‌گیرد و سپس به شکل مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته و سالانه.

از آنجا که برای نخستین بار در طول تاریخ ایران احساسی آگاهانه در ارتباط با تمدن ایرانی شکل گرفته است و به گونه‌های مختلف در میان مردمان این منطقه رواج گرفته و می‌گیرد چند نفری برآن شده‌اند رویدادهای جاری و حتی اطلاعات تاریخی را در زمینه‌ی تمدن ایرانی گردآوری کنند و در دسترس دوستداران این حوزه‌ی تمدنی بگذارند.

مفهوم ملت و دیرینگی آن در ایران

ملت ریشه در استمرارِ زمان زیست شده‌ی هویت‌های اجتماعی گوناگون دارد که به سبب این زیستِ مشترکِ طولانی، مولفه‌های مشترکِ هویت‌بخشِ قدرتمندی میان آنها ریشه دوانده است، به ‌طوریکه منجر به آفرینش زنجیره‌های معنایی نسبتاً همسانی از پدیده‌ها پیرامونی شده است. به‌ عنوان مثال «آب» را در نظر آورید. آب میان ملت ایران از مفهومی متمایز از ملل دیگر برخوردار است. پیرامون آب زنجیره‌ای از معناها شکل گرفته که ریشه در تجربه‌ی زیست مشترک ملت ایران دارد. آب نزد ایرانیان همزاد روشنایی است که این خود برآمده از جایگاه اَناهیتا – ایزدبانوی ایرانیان باستان – است.

چرا سیاست را گزارش کنیم؟

نوشتن اخبار و گزارشهای سیاسی، بخش اساسی روند دموکراسی است. در اکثر کشورها، از کوچکترین هفته نامه ها گرفته تا روزنامه های محلی و مطبوعات ملی، فضای زیادی به سیاست اختصاص داده می شود، زیرا تصمیمات سیاستمداران، هم محلی و هم ملی، بر زندگی روزمره ما تاثیر می گذارد.

نظام‌نامه تحريريه چيست؟

نظام‌نامه تحريريه را مي توان يک نظام‌نامه حرفه اي دانست. اين نظام‌نامه مجموعه اي از اصول اخلاقي و معيارهاي حسن رفتار است که يک موسسه رسانه اي يا اتحاديه روزنامه نگاران از اعضاي خود انتظار دارد که رعايت کنند. در بيشتر موارد نظام‌نامه تحريريه براي آن به وجود آمده که روزنامه نگاري را بيشتر به يک حرفه شبيه کند؛ از کساني که خود را روزنامه نگار مي نامند انتظار مي رود که بکوشند معيارهاي رفتاري را در سطح بالايي رعايت کنند. 

پيشقدم يا منصف؟

در کار خبري رقابت زياد است. بسياري از خبرنگاران وقتي خود را موفق مي دانند که زودتر از ديگران به خبري دست يابند. اما مسابقه براي پيش افتادن در رسيدن به خبر مي تواند خطرناک باشد، خطري که ممکن است معيشت و يا حتي جان ديگران را تهديد کند.

«ویکی‌پدیا» به‌صورت پروژه‌ای مستقل، برای نخستین بار در تاریخ ۱۵ ژانویه ۲۰۰۱، فقط با زبان انگلیسی و به‌نام «wikipedia.com» به اقیانوس اینترنت انداخته شد. «نوپدیا» و «ویکی‌پدیا» آن‌قدر کنار هم زیستند تا میزبان «نوپدیا» از کار افتاد و در سال ۲۰۰۳ متون آن به «ویکی‌پدیا» انتقال یافت. سرانجام در ژوئن ۲۰۰۳ «بنیاد ویکی‌مدیا»، كه هم‌اینك پروژه‌های دسته‌جمعی را اداره می‌كند، از بین «ویکی‌پدیا» و «نوپدیا» شکل گرفت.

آیا شما تاكنون در پروژه‌ی «ویكی‌پدیا» همكاری داشته‌اید؟

ارزیابی، نقد و دیدگاه‌ شما درباره‌ی «ویكی‌پدیا»، به‌ویژه «ویكی‌پدیای فارسی» چیست؟ 

خبرنگار يا فعال سياسي؟ 

مايکل بورک، گزارشگر مي گويد:

"خبرنگار با فعال سياسي تفاوت دارد."

قانون يا مفاد پروانه فعاليت بسياري از شبکه هاي راديويي و تلويزيوني آن ها را موظف مي کند که بي طرف بمانند.

بر اساس لغتنامه ها بي طرف ماندن يعني:

نداشتن دخالت مستقيم يا هر نوع نفع در يک جريان خاص و تبعيض قائل نشدن عليه يک طرف يا گروه مشخص و بي غرض و منصف بودن.

در مورد کار خبري از اين مفهوم مي توان دو نتيجه گرفت:

روزنامه نگار بايد تمام نظرهاي مهم در مورد يک موضوع را منعکس کند. اگر موضع مخالف منعکس نشود، تنها نيمي از ماجرا پوشش داده شده است.

و روزنامه نگاران بايد از درگير شدن در موضوعي که آن را پوشش مي دهند فاصله بگيرند يعني در مقابل پوشش خبري، پول يا هديه قبول نکنند، در حزب سياسي فعاليت نکنند و اجازه ندهند که نظر شخصي شان در کار خبري آن ها وارد شود. 

از دفترچه ها و يادداشتهای خود مراقبت کنيد: روی آنها تاريخ و شماره بگذاريد و از آنها خوب نگهداری کنيد.

اگر روزنامه شما شيوه نامه دارد، از نکات مندرج در آن پيروی کنيد.

اطمينان حاصل کنيد که توضيحاتی را که پيش از شروع به تهيه گزارش به شما می دهند خوب درک کرده ايد.

تا جايی که می توانيد هرچه بيشتر اطلاعات جمع کنيد. البته همه اين اطلاعات به کار شما نخواهد آمد اما شما به هنگام تحقيق برای نوشتن يک خبر هنوز اين را نمی دانيد و پر کردن جاهای خالی بعد ها مشکل خواهد بود.

اطمينان حاصل کنيد که نقل قولها را به کسانی که بايد نسبت بدهيد، نسبت داده ايد. از نقل قولهايی که منبع آنها مشخص نيست پرهيز کنيد. گاهی می توان آنها را توجيه کرد اما چنين نقل قولهايی در بيشتر موارد اعتبار خبر شما را کم می کنند. خواننده از چنين نقل قولهايی خوشش نمی آيد و فکر می کند مبادا شما آنها را از خودتان جعل کرده باشيد!

"گزارش های رسیده حاکی از آن است که ..."

یک روز صبح، يکی از کارکنان بخش شنود بی بی سی در جنوب انگلستان (که شبکه های راديو تلويزيونی سراسر جهان را کنترل می کند) در حين گوش دادن به یک رادیوی فارسی زبان که برای ایران برنامه پخش می کند، یک باره از جای می جهد. این رادیو ادعا می کند که اسامه بن لادن که غربی ها در به در دنبالش می گردند، دستگیر شده است. این روزنامه نگار فورا به تحريريه اصلی بی بی سی در غرب لندن اطلاع می دهد. شبکه داخلی خبر بی بی سی فورا خبر کوتاهی منتشر می کند که در آن نام منبع خبر را ذکر کرده و تاکید می کند که این خبر هنوز تائید نشده است.

خبر از کجا به دست می آید؟

هر کسی که برای یک سازمان خبری کار می کند، از منشی گرفته تا رئیس کل، باید ایده های خبری خود را در اختیار رسانه اش بگذارد. اولین منبع گردآوری خبر، تمام کارمندان سازمان، هستند. 

اما در اين ميان، خبرنگاران مسئولیت ویژه ای دارند.

روزنامه نگاری که صبر کند تا خبر به سراغ او بیاید، در کار خود کمتر موفق خواهد بود.

گردآوری خبر عمدتا یک روند فعال است: روندی برای شکار بهترین خبرها و تاييد صحت آنها.

کسانی که برای کسب خبر، عزم قوی و اشتهای زیاد دارند، بهترین خبرنگاران می شوند. 

روزنامه نگاران با تجربه خبر ناب را در يک نگاه تشخيص می دهند. اگر تعدادی روزنامه نگار را گرد هم آورید و فهرستی از خبرهای بالقوه را در اختیار آنان بگذارید، احتمالا آنان به نحو شگفت آوری هم نظر خواهند بود که کداميک ناب‌تر و پرمايه‌تر هستند. به همین جهت است که در یک روز مشخص، معمولا مطبوعات و رسانه ها اخبار یکسانی را دنبال می کنند. اما اگر از همین روزنامه نگاران بپرسید که چرا این خبرها را انتخاب کرده اند، ممکن است در پاسخ دادن با مشکل مواجه شوند. واقعیت این است که به سختی می توان یک تعریف واحد و قابل قبول از خبر ارائه کرد.

روزنامه نگار کيست؟

روزنامه نگار کسی است که به حرفه روزنامه نگاری مشغول است. يعنی اينکه خبر و گزارشهای خبری را برای چاپ در روزنامه ها، مجلات يا وبسايتها و يا برای پخش از راديو، تلويزيون و يا اينترنت گردآوری، انتخاب و ارائه می کند يا بر انجام اين کارها نظارت دارد.

به نظرم نوشتن از مردم و براي مردم، مهم ترين اصل، در كارِ يك روزنامه نگار است. اگر امروزه روزنامه هاي ايران مخاطب خود را از دست داده اند، مهم ترين دليلش اين است كه به نيازهاي خوانندگان خود پاسخ نمي دهند.

يكي از راه هاي برون رفت از اين بُن بست، تقويت روزنامه نگاري شهروندي است. يعني شهروندان، هم خبرها را توليد كنند و هم مصرف. امروزه ديگر نگاه از بالا به مخاطب سپري شده است و با گسترش فن آوري هاي نوين، مانندِ اينترنت، شركت مخاطبان در توليد آنچه كه مصرف مي كنند، گسترش يافته است.

دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها شماره جديد فصلنامه مطالعاتي و تحقيقاتي وسايل ارتباط جمعي را منتشر كرد.

شماره 68 فصلنامه رسانه (زمستان 1385) كاوشي درباره "سواد رسانه يي" است.

نويسندگان اين شماره رسانه, مقوله "سواد رسانه‌يي" را از ديدگاه‌هاي مختلف مورد بررسي قرار داده‌اند.

در بخشي از اين شماره ي رسانه آمده است: «امروز در دنيايي زندگي مي‌كنيم كه خواه‌ناخواه در شرايط اشباع رسانه‌يي قرار دارد. فضاي پيراموني، سرشار از اطلاعات است و ما نياز داريم بدانيم در چنين فضايي چگونه از رسانه‌ها و منابع اطلاعاتي آنها بهره بگيريم. چه چيزهايي را انتخاب و چه چيزهايي را كنار بگذاريم. اين فرآيند مستلزم دستيابي به سطح معقولي از مهارت‌ها و دانش است تا بر پايه آن بتوان رابطه فعال‌تري را در ارتباط با رسانه‌ها در پيش گرفت و از حالت انفعالي و يكسويه با رسانه‌ها خارج شد. ...

دوستی پرسید: آیا هک کردن تارنگارهایی که به تمامیت ارضی ایران احترام نمی گذارند با معیارهای شناخته شده ی آزادی بیان در جهان مغایر است یا نه؟

پرسش بسیار جالبی است. بر پایه ی قوانین داخلی و بین المللی، آزادی بیان دارای چارچوب هایی است که با عدول کردن از آن، خاطیان باید به دستگاه های حقوقی، پاسخگو باشند. یکی از این موارد تجزیه طلبی است که بر پایه ی همه ی قوانین شناخته شده ی بین المللی، جزو خطوط قرمز  آزادی بیان محسوب می شود. البته رسیدگی به این مسئله تنها بر عهده ی دادگاهی با حضور هیات منصفه است و بس.

این نکته را با پرفسور کاظم معتمدنژاد پدر علوم ارتباطات ایران نیز در میان گذاشتم، پاسخ ایشان به مانند همان پاسخی بود که برایتان نوشتم.

در این زمینه نگاه کنید به هک شدن تارنگاری تجزیه طلب به دست جوانان ناسیونالیست آذربایجانی.

دیدگاه شما درباره ی این موضوع چیست؟