مكتب پان ايرانيسم در فضاي امروز ايران نقش مهمي را بازي می کند. در ابتدا لازم يه تذكر است كه در اين نوشتار، مكتب پان ايرانيسم از حزب پان ايرانيست جداست. حزب پان ايرانيست يك حزبِ سياسي است كه انتقادات زيادي به آن دارم. به عنوان نمونه موضع گيري اين حزب را نسبت به كودتاي 28 مرداد به هيچ وجه نمي پسندم.
هر تفكري داراي يك نمود خارجي است. مكتب پان ايرانيسم يك تفكر دفاعي در مقابل به يغما رفتن خاك و فرهنگ ملت ايران بوده است. به گفته شادروان دكتر پرويز ورجاوند، اين مكتب توسط چند جوان غيرتمند دبيرستاني با دست خالي، جهت دفاع از ايران در مقابل هجوم خارجيان بنياد گرديد.
در زماني كه از يكسو حزب توده به پشتوانه مالي اتحاد جماهير شوروي، با امكانات وسيع تبليغاتي و نظامي به فعاليت مي پرداخت و از سوي ديگر نوكران انگليس دست به تاراج سرمايه هاي مادي و معنوي ايران زمين زده بودند، اين جوانان غيرتمند، دست در دست هم گذاشته تا با اين پديده هاي شوم مقابله كنند. از قضا بسياري از آذربايجانيان نيز جزو اين جنبش ملي - مردمي بودند.
گروه هاي پان ترك اين تفكر را در مغالطه اي آشكار، شعبه تهرانِ حزب نازي مي نامند. ولی به هيچ وجه اين مقايسه درست نيست؟ چون هيچ گاه تفكر برتري هيچ قوم ايراني ای در اين مكتب مطرح نبوده است. نام آن پان ايران و به معني هم سنگ دانستن تمام باشندگان ايران زمين از هر قومي كه هستند مي باشد. مكتب پان ايرانيسم هيچ گاه در موقعيت تهاجمي در مقابل ملت هاي همسايه قرار نداشته بلكه با اتكاء به فرهنگ والاي ايراني در جهت برقراري صلح، گام برداشته است.
حال بياييم سري به عملكرد پان ترك ها بزنيم. دولت عثماني جز جنايت در اروپا چه كرده است؟ هنوز مردم روماني، مجارستان، لهستان و صربستان خاطره هاي بسياري از حملات وحشيانه اين به اصطلاح قوم برتر دارند. در ابتداي قرن بيستم قبل از هيتلر آنان با بي رحمي تمام دست به نسل كشي و قتل عام ارمنيان زدند. لازم به گفتن است که اصولاً در تركيه، فرهنگي غير از فرهنگ تركي آنهم از نوع استانبولي آن و نه حتي از نوع آناتولي، حق فعاليت ندارند. كردها از نظر آنها وجود خارجي ندارند و صحبت به زبان كردي جرم است. يونانيان بخش شمال غرب و مردم ساكن آناتولي هم وضع مشابه دارند.
اين نگاهي بسيار كوتاه و گذرا بود به تفاوت اين دو مكتب. هر چند نبايد رفتار پان ترك ها را به معني جنایتكار دانستن تمام مردم تركيه دانست. چه بسيارند مردمان تركيه كه خود از اين تفكر نژاد پرستانه بيزارند. خدمات بسيار ارزنده كمال آتاترك در مبارزه با اين تفكر، قابل تقدير است.
ايرانيان به علت تنوع قومي و مذهبي، هيچگاه به برتري قومي يا مذهبي معتقد نبودند. فرهنگ ايراني با اعتقاد به آزادي همه مذاهب و اقوام بنا شده است. اينگونه است كه پيروی از مكتب پان ايرانيسم و خود را فرزندان كوروش، خشايارشا، انوشيروان و... دانستن افتخارآمیز است. چراکه تاريخ به درستي در مورد تفاوت رفتار بزرگان ايران با امثال آتيلا، چنگيز و تيمور قضاوت كرده است.
