روزنـــامــک

"گزارش های رسیده حاکی از آن است که ..."

یک روز صبح، يکی از کارکنان بخش شنود بی بی سی در جنوب انگلستان (که شبکه های راديو تلويزيونی سراسر جهان را کنترل می کند) در حين گوش دادن به یک رادیوی فارسی زبان که برای ایران برنامه پخش می کند، یک باره از جای می جهد. این رادیو ادعا می کند که اسامه بن لادن که غربی ها در به در دنبالش می گردند، دستگیر شده است. این روزنامه نگار فورا به تحريريه اصلی بی بی سی در غرب لندن اطلاع می دهد. شبکه داخلی خبر بی بی سی فورا خبر کوتاهی منتشر می کند که در آن نام منبع خبر را ذکر کرده و تاکید می کند که این خبر هنوز تائید نشده است.

ظرف چند دقیقه، تقريبا تمام تلویزیون های خبری بریتانیا و آمریکا این خبر را پخش می کنند. اما زمانی که خبرنگاران این گزارش را پيگیری می کنند، مقامات هر دو دولت بلافاصله آن را تکذیب می کنند و ظرف یک ساعت بی بی سی از پخش مجدد این شایعه خودداری می کند.

یکی از سردبیران ارشد بخش خبری بی بی سی می گوید:

"به محض اينکه ما خبر را با ذکر کامل منبع آن پخش کردیم، دریافتیم که نمی توانیم صحت آن را تاييد کنيم و بلافاصله جلوی پخش مجدد آن را گرفتیم. حالا که عمیق تر به این جریان نگاه می کنيم، پی می بریم که باید قبل از پخش خبر تائید نشده دستگیری بن لادن، یکی دو دقیقه بیشتر وقت صرف آن می کردیم."

این جریان برای بی بی سی خجالت آور بود به ویژه آن که درست یک روز قبل از آن، بار دیگر از همه کارمندانش خواسته بود که خونسردی خود را حفظ کنند و به آنان یادآور شده بود که:

"بهتر است که دوم شویم اما خبر را دقيق بدهيم تا این که اول شویم اما اشتباه کنیم."

دقیق بودن یکی از بزرگ ترین چالش های پيش روی خبرنگاران است.

"بررسی صحت اطلاعات ، هرگز در بريتانيا مانند آمريکا ريشه نداشته است. من وقتی اخيرا با روزنامه‌ها و مجلات آمريکايی کار کردم، تحت تاثير روش آنها قرار گرفتم که با جديت هر نکته و اطلاعاتی را به منبعش استناد می‌دهند و صحتش را بررسی می‌کنند."  ويل هاتن، آبزرور

"بهتر است که دوم شویم اما خبر را دقيق بدهيم...."

سر جفری کاکس که گاهی از او به عنوان بهترین خبرنگار و برنامه ساز تلویزیونی در بریتانیا یاد می شود، گفته بود که وسواس دقت و صحت دارد:

"مهم ترین وظیفه ای که برای گردآوری اطلاعات دقيق و درست در زندگی ام داشته ام مربوط به زمان جنگ است که افسر ارتش بودم. وظیفه من این بود که هر روز عصر اطلاعات درست از مواضع دشمن را در اختیار نظامیانی بگذارم که روز بعد به مصاف آن ها می رفتند. صحت اطلاعات من ظرف 24 ساعت به بوته آزمایش گذاشته می شد، گاهی اوقات آزمایشی خونین، که برای من تجربه بزرگ و مهمی بود. من همیشه بر این عقیده بوده و هستم که وظیفه روزنامه نگار همین است. او باید پی به واقعیت های مسلمی ببرد که گويی روز بعد مردم جان خود را بر سر آن به خطرمی اندازند."

اگر بخواهید اعتبار خود را حفظ کنيد و قابل اعتماد بمانيد، دقت و صحت ضروری است. مخاطب شما، اشتباه ها را فراموش نمی کند و ناديده نمی گيرد. اگر اشتباه تکرار شود، مخاطبین به تمام گزارش های بعدی، اگر چه اشتباهی هم در آنها نباشد، مظنون می شوند.

اشتباه در خبر رسانی می تواند هزينه سنگينی در بر داشته باشد، بسيار سنگين.

کسانی که حس کنند اشتباه شما به آنان لطمه زده است، به احتمال زیاد سعی خواهند کرد با توسل به دادگاه این لطمه را جبران کنند و دادگاه هم با آنان همدلی خواهد کرد.

دادگاه ها با کسانی که اشتباه می کنند، مدارا نمی کنند. آنها نمی خواهند توجيه هايی از اين قبيل بشنوند که "آن روز از لحاظ خبری روز شلوغی بود" یا " آن روز من در تحريريه تنها بودم و نمی دانستم چگونه صحت خبر را قبل از انتشار بررسی کنم."

بی بی سی به کارمندان خود یادآوری می کند که:

"بی بی سی باید دقیق باشد. تحقيق در مورد موضوعاتی که پوشش داده می شود بايد موشکافانه انجام گيرد. ما باید هميشه آماده باشيم که که خبر ها را بررسی کنیم، با منابع ديگر تطبيق دهيم و مقابله کنيم و برای این که صحت خبرها تضمین شود با دیگران مشورت کنیم. در صورت امکان ما باید با حضور در محل واقعه، خبر دست اول به دست آوریم. اما اگر امکان نداشت در محل واقعه حضور پيدا کنيد با کسانی صحبت کنید که آن جا بوده اند."

صحبت با کسانی که در محل واقعه بوده اند

قابل اعتماد ترین خبرها، گزارشهای همکاران خود شما ازمشاهدات و شنیده هایشان است.

البته این امر همیشه ممکن نیست. ما اغلب باید گزارشهايی بنویسیم که بر اساس اطلاعات جمع آوری شده از دیگران تهیه شده است.

بهترین راه این است که این اطلاعات از منابع "دست اول" مثل شاهدان عینی به دست آید، یعنی کسانی که در زمان رخ دادن واقعه حضور داشته اند.

به یاد داشته باشید، کسانی که آموزش روزنامه نگاری ندیده اند، در به یاد آوردن واقعیتها و جزئیات به هيچ وجه دقيق نیستند. اضافه بر آن مردم بر اثر اضطراب (در زمان فاجعه طبیعی یا رخ دادن جنایت) بیشتر سردرگم می شوند.

این را هم به یاد داشته باشید که بعضی ها ممکن است به دلايل خاصی اطلاعات غلط به شما بدهند. در زمان جنگ و فاجعه برخی سعی خواهند کرد تا اطلاعات را چنان عرضه کنند که واقعیت مسلم به نظر آید.

به طور کلی شما نباید تنها به یک منبع اتکا کنید. سعی کنید از طریق دیگری هم آن اطلاعات را تائید کنید.

در واقع بهترین کار این است که اطلاعات تائید نشده مورد استفاده قرار نگیرد. (اشتباه بی بی سی در مورد دستگیری اسامه بن لادن را به یاد بیاورید). اما اگر لازم است که به آن اطلاعات اشاره شود، باید حتما و قطعا گفته شود که تائید نشده است. بعد از آن با سرعت هر چه تمام تر تائید یا تکذیب آن را به دست آورید و خبر خود را به روز کنید.

با منابع قابل اعتماد دیگر هم صحبت کنید

بعضی منابع را می توان تا حد معقولی از دیگر منابع قابل اطمينان تر یا دست کم رسمی تر فرض کرد. از جمله آن ها می توان به اين منابع اشاره کرد: 

·                                 پلیس و ساير خدمات اضطراری

·                                 دادگاهها

·                                 مقام های دولتی

بر حسب وضعیت و شرایط خاص، شما می توانید اطلاعاتی را که این منابع در اختیار شما می گذارند، بدون اخذ تائید از منبع دیگری منتشر کنید.

خبرنگاران باید بدانند برای به دست آوردن اطلاعات تازه و موثق به کجا مراجعه کنند. از این رو باید فهرستی از منابع مهم را در اختیار داشته باشند.  

خبر را به منبع آن نسبت دهید

منابع خود را تا جايی که امکان دارد معرفی کنيد و نام ببريد:

"شاهدان عینی می گویند که هواپیما پس از بلند شدن از زمین به شدت به سمت چپ منحرف شد."

"مقام های پلیس می گویند که ده هزار نفر در تظاهرات شرکت داشتند اما سازمان دهندگان تظاهرات می گویند تعداد شرکت کنندگان بیشتر بوده است."

"خبرگزاری فرانسه گزارش داده که گمان می رود بیش از ده نفر کشته شده باشند."

این عمل، انتساب يا نسبت دادن خوانده می شود و نشان می دهد که شما شایعه یا نظر را به عنوان واقعیت محض عرضه نمی کنید. خوانندگان، بینندگان یا شنوندگان شما خودشان تصمیم می گیرند که این اطلاعات را بپذیرند یا نپذیرند.

گزارش خبرگزاری ها را ارزیابی کنید

تحريريه بسياری از رسانه ها، اتکای زیادی به اطلاعاتی دارند که از سوی خبرگزاری ها تهیه می شود.

قابل اطمينان بودن گزارش های خبرگزاری ها بستگی به خبرگزاری، دفتر محلی آن و خبرنگارش دارد. با گذشت زمان خود شما قادر خواهید شد که گزارش های قابل اعتماد را تشخیص دهید.

مقررات بی بی سی ایجاب می کند که هیچگاه خبری بر اساس گزارش تنها یک خبرگزاری تهیه نشود مگر آن که منبع دومی آن را تائید کند.

به یاد داشته باشید که شایعه مثل برق همه جا می پيچد و باید متوجه اين نکته باشید که آيا منبع دوم شما واقعا اطلاعات جدیدی در اختيارتان قرار می دهد يا او هم دارد همان شايعه را پخش می کند. بعضی خبرگزاری ها ممکن است گزارشی را منتشر کنند که خودشان منبع آن نبوده اند یا آن را بررسی نکرده اند.

اشتباهات قبلی را تکرار نکنید

هنگامی که اطلاعات را از بایگانی خودتان یا بریده روزنامه های قدیمی به دست می آورید باید احتیاط کنید، به ویژه اگر اطلاعات از سازمان های دیگر رسيده باشد.چطور می توانيد به صحت آنها پی ببريد؟

همچنین مراقب باشید اشتباهات تازه ای مرتکب نشوید. اغلب اوقات اشتباه زمانی رخ می دهد که یک خبر را بازنویسی می کنید یا اطلاعات را از منابع گوناگونی می گيريد.

هنگام نوشتن يک نام يا خواندن يک شماره، ممکن است به آسانی دچار اشتباه شويد. همواره مجددا به متن اصلی، یا بهتر از آن، منبع اصلی اطلاعات رجوع کنید.

خطر در جزئیات است

نام: برای افراد بسیار مهم است که نامشان صحیح ذکر شود. "محمد علی حسينی" درست است يا "علی حسينی"؟ اين نکته دست کم برای آقای حسينی اهميت دارد.

مقام: یک نفر را همیشه "معاون مدیر عامل" معرفی کرده اید. اما شاید ترفیع گرفته و "مدیر عامل" شده است. این تغییر کوچک برای مخاطب شما اهمیت دارد چون هر چه مقام بالاتر باشد، اعتبارش بیشتر است. اگر شک دارید به شرکت او تلفن کنید و سوال کنید.

در بعضی مشاغل حساسیت به عنوان زیاد است: یک سرلشگر ارتش خوشش نمی آید درجه اش سرتیپ ذکر شود چون تنزل مقام است. مراقب باشید که با عنوان اشتباه، کسی را تنزل یا ترفیع ندهید.

املاء: "خزاعی" یا "خزائی"؟ هر دو به گوش یکسان می آیند اما انتشار اسامی با املای اشتباه کار درستی نیست. شاید به نظر بیاید که این امر تنها در نشریات و اینترنت مهم است و در رادیو و تلویزیون اثری ندارد. اما این طور نیست. اگر خبرها با اسم اشتباه بایگانی شوند وقتی بعدها به دنبال پیشینه يک خبر می گرديد آن را پیدا نمی کنید.

تاریخ، زمان و محل: حدس نزنید. سوال کنید.

ارقام: یک صفر ناقابل 10 را تبدیل به 100 می کند. بعضی خبرنگاران ترجیح می دهند تا رقم را با حروف بنویسند (صد به جای 100) چون احتمال اشتباه در خواندن و نوشتن حروف کم تر است. اگر در مورد صحت ارقام شک دارید حتما آن را به منبعش نسبت دهید:

"سازمان دهندگان تظاهرات می گویند که بیست هزار نفر در شهر راه پیمايی کردند."

اشتباه در هویت افراد

اشتباه در معرفی افراد منجر به شکایت های بسیار می شود. اگر علی حسينی در دادگاه به جرم فساد مالی محکوم شود و شما تصویر علی حسينی دیگری را منتشر کنید، حسينی بی گناه می تواند از شما به دادگاه شکایت کند که به او افترا زده اید. او خواهد گفت که به دليل اشتباه شما، دوستان و همکارانش او را فاسد تصور کرده و به او پشت کرده اند. در بسياری از کشورهای جهان، دادگاه اغلب جريمه و غرامت های مالی سنگینی برای پرداخت به این افراد تعيين می کند. به ویژه اگر به اين نتيجه برسد که روزنامه نگار سهل انگاری کرده است.

آیا منظورتان این است؟

در نقل قول ها باید خیلی احتیاط کرد.

مراقب باشید که مفهوم یک گفته تغییر نکند. آیا آن چه که نقل می کنید نشان دهنده منظور واقعی گوینده است؟ آیا شما با نقل گزینشی گفته او، حرفش را مخدوش نکرده اید یا بی جهت تاکید بر آن نگذاشته اید؟

اظهارنظرها هم مانند اطلاعات و واقعيتها باید دقیق گزارش شوند.

صحیح تلفظ کنید

مجريان راديو يا تلويزيون که نام شخص يا مکانی را به اشتباه تلفظ کنند، مايه تمسخر شنوندگان و بينندگان می شوند، به ویژه اگر نام شناخته شده ای را اشتباه کرده باشند. آن ها بلافاصله متوجه می شوند که مجری، بر خلاف تصور آن ها دانش ندارد و مطلع نیست.

نویسندگان می توانند برای کمک به کسی که متن را می خواند تلفظ صحیح اسامی را در داخل پرانتز بنویسند:

حسنی که هم (HOSSNI) و هم (HASSANI) خوانده می شود یا، مبصر که هم (MOBASSER) و هم (MOBSSER) تلفظ می شود.

بعضی اسامی که به ظاهر ساده می نمایند هم می توانند باعث اشتباه شوند:

سرخس (SARAKHS) که در یک رادیوی فارسی زبان (SARKHAS) خوانده شد یا،

اشکور (ESHKAVAR) که در رادیوی دیگری (ESHKOOR) تلفظ شد.

اگر همیشه فهرستی از تلفظ صحیح اسامی ای که زیاد به کار برده می شوند، به ویژه اسامی غیر فارسی، در استودیو موجود باشد کمک بزرگی به مجریان می شود.

زمانی که اشتباه رخ می دهد

چرا روزنامه ها حق دارند که دائم از ديگران بخواهند که در قبال اعمالشان مسئول باشند اما خود از پذيرش مسئوليت کارهايشان پرهيز دارند؟

"يک اصل مهم در رويکرد اخلاقی به روزنامه نگاری اين است که اگر خبری را اشتباه داديم، يا به عبارت ديگر به مردم اطلاعات غلط رسانديم، مسئوليتش را قبول کنيم.

"تجربه موسساتی که فرهنگ قديمی رسانه ها را (مبنی بر اينکه هرگز زير بار اشتباهشان نروند و تا زمانی که وکيل مجبورشان نکرده پوزش نخواهند) کنار گذاشته اند، منفی نبوده بلکه مثبت بوده است.

"اعتماد ميان روزنامه و خوانندگانش تقويت شده. دعاوی حقوقی کاهش يافته. و اين رويه لطمه ای به احترام و شانی که روزنامه نگاران برای خود قائلند نمی زند." 

يان مه يس

دبير بخش خوانندگان روزنامه گاردين که سياستش تصيح اشتباهات مهم در اولين فرصت ممکن است

ما همه بشریم و بشر جایزالخطا است. روش برخورد با اشتباه به همان اندازه اهمیت دارد که دقت در تهیه خبر.

اغلب روزنامه ها سیاستشان این است که اشتباهات خود را در شماره های بعدی تصحیح کنند حتی اگر اشتباه جزئی باشد، از جمله غلط های تایپی.

در رادیو و تلویزیون این کار برای مجریان مشکل تر است اما غیر ممکن نیست. یک آمارگیری از مجریان تلویزیون های آمریکا نشان می دهد که دو سوم آن ها آمادگی دارند که ضمن اجرای برنامه اشتباه خود یا دیگران را تصحیح کنند. به گفته آنان این کار اعتبار آنان را حفظ می کند:

"ما باید مسئولیت اشتباه ها را بپذیریم. با این کار احترام مخاطبین به ما بیشتر می شود.آنها توقع ندارند که ما هرگز اشتباه نکنیم."

"من قویا معتقدم که اعتراف به اشتباه ما را ضعیف نمی کند بلکه قوی تر می کند."

تصحیح اشتباه ها باید با فوریت صورت گیرد، در صورت امکان در همان برنامه ای که اشتباه در آن واقع شده است. تصحیح به موقع یک اشتباه جدی (یا مطلبی که شايد موجب ابهام شود) می تواند از شدت لطمه وارد شده بکاهد و خطر شکایت به دادگاه را کاهش دهد: 

"چند دقیقه پیش خبر دادیم علی حسينی به جرم فساد مالی در دادگاه محکوم شده است. لازم است روشن کنیم که شخص محکوم شده علی حسينی مدیرعامل شرکت کفش آپادانا نیست."

اما اگر خطر شکایت به دادگاه وجود داشته باشد، لازم است قبل از تصحیح اشتباه با یک مشاور حقوقی مشورت شود. این خطر همیشه وجود دارد که با تصحیح اشتباه، میزان توجه به آن بیشتر شود و مخاطبان بیشتری از آن مطلع شوند. 

بعضی شبکه ها توضيح و تصحیح خود را در همان ساعتی پخش می کنند که اشتباه اصلی رخ داده است تا تعداد بیشتری از کسانی که اشتباه اصلی را شنیده اند، تصحیح آن را هم بشنوند: 

"در برنامه دیروز گزارش دادیم که زمین لرزه بم در سال 1381 رخ داده است. چندین شنونده در تماس تلفنی با ما يادآوری کرده اند که سال صحیح زمین لرزه بم 1382 است. در این جا با پوزش، اشتباه خود را تصحیح می کنیم."

ذکر این که اشتباه چه بوده و سپس تصحیح آن عامل مهمی در موثر بودن این تصحیح است.

دقت و صحت: خلاصه

بهتر است که دوم شویم اما خبر را دقيق بدهيم تا این که اول شویم اما اشتباه کنیم

اگر بخواهید اعتبار خود را حفظ کنيد و معتبر بمانيد، دقت و صحت ضروری است. مخاطب شما، اشتباه ها را فراموش نمی کند و ناديده نمی گيرد. اگر اشتباه تکرار شود، مخاطبان به تمام گزارش های بعدی مظنون می شوند، اگرچه اشتباهی هم در آن ها نباشد.

اشتباه ها می توانند هزینه زیادی داشته باشند، بسیار زیاد. کسانی که حس کنند اشتباه شما به آنان لطمه زده است، به احتمال زیاد سعی خواهند کرد در دادگاه این لطمه را جبران کنند و دادگاه هم نسبت به آنان همدلی نشان خواهد داد.

صحبت با کسانی که در محل واقعه بوده اند:

قابل اعتماد ترین خبرها، گزارش های همکاران خود شما ازمشاهدات و شنیده هایشان است. البته این امر همیشه ممکن نیست. ما اغلب باید گزارش هايی بنویسیم که بر اساس اطلاعات جمع آوری شده از دیگران تهیه شده است. بهترین راه این است که این اطلاعات از منابع "دست اول" مثل شاهدان عینی به دست آید، یعنی کسانی که در زمان رخ دادن واقعه حضور داشته اند.

به یاد داشته باشید، کسانی که آموزش روزنامه نگاری ندیده اند، در به یاد آوردن واقعیت ها و جزئیات ماهر نیستند. اضافه بر آن مردم در اثر اضطراب (در زمان فاجعه طبیعی یا رخ دادن جنایت) بیشتر سردرگم می شوند.

این را هم به یاد داشته باشید که بعضی ها ممکن است به دلایل خاصی اطلاعات غلط به شما بدهند. در زمان جنگ و فاجعه برخی سعی خواهند کرد تا اطلاعات را چنان عرضه کنند که واقعیت مسلم به نظر آید.

به طور کلی شما نباید تنها به یک منبع اتکا کنید. سعی کنید از طریق دیگری هم آن اطلاعات را تائید کنید.

بر حسب وضعیت و شرایط خاص، شما می توانید اطلاعاتی که منابع رسمی چون پلیس یا مقام های دولتی در اختیار شما می گذارند بدون اخذ تائید از منبع دیگری منتشر کنید.

خبر را به منبع آن نسبت دهید:

منابع خود را تا جايی که امکان دارد، معرفی کنيد و نام ببريد. این روند انتساب يا نسبت دادن خوانده می شود و اثرش این است که شما شایعه یا نظر را به عنوان واقعیت عرضه نمی کنید. خوانندگان، بینندگان یا شنوندگان شما خودشان تصمیم می گیرند که این اطلاعات را بپذیرند یا نپذیرند.

گزارش خبرگزاری ها را ارزیابی کنید:

قابل اطمينان بودن گزارش های خبرگزاری ها بستگی به خبرگزاری، دفتر محلی آن و خبرنگارش دارد. با گذشت زمان خود شما خواهيد توانست که گزارش های قابل اعتماد را تشخیص دهید.

اشتباه قبلی را تکرار نکنید:

هنگامی که اطلاعات را از بایگانی خودتان یا بریده روزنامه های قدیمی به دست می آورید باید احتیاط کنید، به ویژه اگر اطلاعات از سازمان های دیگر به دست آمده باشد.

همچنین مراقب باشید اشتباهات تازه ای مرتکب نشوید. اشتباه اغلب زمانی رخ می دهد که یک خبر را بازنویسی می کنید یا زمانی که اطلاعات خود را از منابع گوناگونی گرفته ايد.

خطر در جزئیات است:

نام ها، عناوین، املا، تاریخ، زمان، محل و ارقام را چند بار کنترل کنید.

آیا منظورتان این است؟

اشتباه در معرفی افراد، منشأ شکایت های بسیاری بوده است. اگر علی حسينی در دادگاه به جرم فساد مالی محکوم شود و شما تصویر علی حسينی دیگری را منتشر کنید، حسينی بی گناه می تواند از شما به دادگاه شکایت کند که به او افترا زده اید. او خواهد گفت که در اثر اشتباه شما دوستان و همکارانش او را فاسد تصور کرده و به او پشت کرده اند.

در نقل قول ها باید خیلی احتیاط کرد. مراقب باشید که مفهوم یک گفته تغییر نکند. آیا آن چه که نقل می کنید نشان دهنده منظور واقعی گوینده آن است؟ آیا شما با نقل گزینشی گفته او، حرفش را مخدوش نکرده اید یا بی جهت تاکید بر آن نگذاشته اید؟ نظرها هم مانند واقعیت ها باید دقیق گزارش شوند.

صحیح تلفظ کنید:

نویسندگان می توانند برای کمک به گويندگان و مجريانی که متن را می خوانند تلفظ صحیح اسامی را در داخل پرانتز بنویسند. اگر همیشه فهرستی از تلفظ صحیح اسامی ای که زیاد به کار برده می شوند، به ویژه اسامی غیر فارسی، در استودیو موجود باشد کمک بزرگی به مجریان شده است.

زمانی که اشتباه رخ می دهد:

ما همه بشریم و بشر جایزالخطا است. روش برخورد با اشتباه به همان اندازه اهمیت دارد که دقت در تهیه خبر.

تصحیح اشتباه ها باید با فوریت صورت گیرد، در صورت امکان در همان برنامه ای که اشتباه در آن واقع شده است. تصحیح به موقع یک اشتباه جدی (یا آنچه شايد موجب ابهام شود) می تواند از شدت لطمه وارد شده بکاهد و خطر شکایت به دادگاه را کاهش دهد. ذکر این که اشتباه چه بوده و سپس تصحیح آن عامل مهمی در موثر بودن این تصحیح است. اما اگر خطر شکایت به دادگاه وجود داشته باشد، لازم است قبل از تصحیح اشتباه با یک مشاور حقوقی مشورت شود. این خطر همیشه وجود دارد که با تصحیح اشتباه، میزان توجه به آن بیشتر شود و مخاطبان بیشتری از آن مطلع شوند.

بعضی شبکه ها تصحیح خود را در همان ساعتی پخش می کنند که اشتباه اصلی رخ داده است تا تعداد بيشتری از کسانی که اشتباه اصلی را شنیده اند تصحیح آن را هم بشنوند.