گروهی از علاقهمندان فرهنگ و ادبیات افغانستان در سوئد، در هفتادمین سالروز تولد "دکتر محمد اکرم عثمان"، نویسنده سرشناس این کشور، از کارنامه فرهنگی و هنری وی تقدیر کردند.
این مراسم، که همچنین همزمان شده بود با دهمین سالگرد تاسیس مجله ادبی "فردا"، در سالنی در منطقه ناکای استکهلم برگزار شد.
اکرم عثمان متولد شهر هرات و دانش آموخته رشته حقوق و علوم سیاسی در دانشگاه تهران است.
وی در حال حاضر در سوئد زندگی می کند و تا به حال از او مجموعه داستان های "وقتی نی ها گل می کنند، "درز دیوار" و قحط سالی، و به تازگی رمان "کوچه ما" منتشر شده است.
دکتر محمد اکرم عثمان که در حال حاضر، سرپرست "انجمن قلم" افغان های مقیم سوئد است، در مراسم بزرگداشت خود در استکهلم، با اشاره به اینکه "اعتقاد و ایمان به فردا، یک وظیفه انسانی است"، به مشکلاتی که نویسندگان فارسی زبان افغانستان و ایران برای طرح اندیشه خود دارند اشاره کرد.
'به انسان اقتدا کنیم'
دکتر عثمان گفت: "امیدوارم شرایطی در ایران و افغانستان فراهم شود تا اندیشه هیچ انسان فرهیخته یی در آن سرکوب نشود. به گفته احمد شاملو، من درد مشترکم را فریاد می کنم و امروز، درد من و ما، فراتر از قوم و قبیله و دین و کشور و مرز است. درد ما از افتراق و شقاق بین انسانهاست؛ چپ و راست بودن؛ اینسویی و آن سویی بودن. من اما می خواهم بگویم، به گفته ماکسیم گورکی، به انسان اقتدا کنیم که ارزشمندترین ارزشهاست و گوهر آفرینش است".
از این نویسنده نامدار افغان، که به کارهای پژوهشی نیز می پردازد، تاکنون کتابهای پژوهشی "شیوه تولید آسیایی و نظریه فرماسیونی تاریخ" (چاپ اکادمی علوم افغانستان، ۱۳۶۸)، "روابط دیپلماسی افغانستان و اتحاد شوروی" (دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران)، "مقدمهیی بر چگونگی نهضت های مشروطهخواهی" (هفتهنامه امید، ۱۳۶۷)، "چگونگی تحول تاریخ در خاور زمین" (دوهفتهنامه صریر، هلند، ۱۳۷۵ و هفتهنامه امید، آمریکا) منتشر شده است.
در مراسم بزرگداشت دکتر عثمان، شماری زیادی از فرهنگیان و نویسندگان افغان و ایرانی مقیم سوئد شرکت داشتند.
فرهنگ بدون مرز
مازیار قویدل نویسنده ایرانی ساکن سوئد و مولف کتاب "پژوهشی در اوستا و آیین یا باور زرتشتی"، که از شرکت کنندگان محفل بود، درباره آقای عثمان گفت: "دکتر عثمان، انسانی فرهیخته است که با خیام زندگی کرده، شاگرد زرتشت و مولانا بوده، و از حقوق بشر مد نظر کوروش سخن گفته است. او نه زاده یک شهر و یک جا، که زاده درازنای پر فر و فرهنگ کهن دیارمان و شهر عشق است و پرورده دامان فردوسی، مولانای بلخی، حافظ، سعدی، خیام و زرتشت است".
این پژوهشگر ایرانی افزود: "ما باید به میهن فرهنگی خود، بدون درنظرداشت مرزبندی های سیاسی، توجه کنیم و میهن فرهنگی ما فارسی زبانان مرز افغانستان، تاجیکستان و ایران نمیشناسد. ما باید تلاش کنیم تا فرهنگ خود را بشناسیم و در مسیر معرفی و رشد آن بکوشیم؛ چراکه ما فقط در کنار هم شکفته میشویم".
هم سنت و فرهنگ
صدیق رهپو، نویسنده ساکن آلمان و مدیر مسئول مجله "روشنی"، آقای عثمان را از جمله نویسندگانی دانست که در آثار خود تلاش کرده هم از سنت و فرهنگ افغان بگوید و هم از آشنایی و زیست آنها در فرهنگ کشور میزبان.
شریف سعیدی، نویسنده کتاب "وقتی کبوتر نیست"، در این مراسم درباره زبان ساده اکرم عثمان سخن گفت.
آقای سعیدی گفت: "انسان معاصر نیاز به سادگی دارد و اگر اندیشهها با زبان پیچیده ارائه شوند برای انسان امروز قابل درک نخواهد بود و عثمان به این ضرورت پی برده است".
وی آثار دکتر عثمان را خشتی از هویت جمعیت افغان خواند که در خارج از وطن نخست خود با بحران هویت روبهرو هستند.
سخنران دیگر مراسم گرامیداشت هفتاد سالگی استاد اکرم عثمان، آصف برهکی، روزنامهنگار افغان ساکن کانادا، بود که اکرم عثمان را از معدود نویسندگانی دانست که با شگردها و گرایش های روز دنیای ما زندگی میکند.
وی گفت: "دکتر اکرم عثمان، با وجود اینکه داستان نویس است، مورخ و پژوهشگر هم هست و همچنین با تازه ترین رسانه امروز، یعنی تارنما (سایت)های مختلف نیز همکاری دارد".
دکتر عثمان، انسانی فرهیخته است که با خیام زندگی کرده، شاگرد زرتشت و مولانا بوده، و از حقوق بشر مد نظر کوروش سخن گفته است. او نه زاده یک شهر و یک جا، که زاده درازنای پر فر و فرهنگ کهن دیارمان و شهر عشق است و پرورده دامان فردوسی، مولانای بلخی، حافظ، سعدی، خیام و زرتشت است مازیار قویدل
امکانات محدود نشر
اعظم سیستانی، پژوهشگر افغان و مولف کتاب "تاریخ سیستان" نیز با اشاره به اینکه اکرم عثمان یکی از پرکارترین نویسنده های افغان است، گفت: "فعالیت داستاننویسان افغان در خارج از کشور گرچه به شکل چشمگیری روبه افزایش است اما متاسفانه هنوز افغانهای مقیم خارج، ناشری که بهطور مشخص، و حرفه ای روی چاپ آثار افغانها سرمایهگذاری کند ندارند و ما تا به امروز بیشتر از امکانات چاپ و نشر ایرانیان در خارج از کشور استفاده کردهایم".
این نویسنده و پژوهشگر ساکن شهر گوتنبرگ، تلاش نویسندگان افغان را بیشتر فردی دانست و گفت: "هنوز نویسندگان افغان، انجمن و اتحادیه ای فراگیر و متشکل در خارج از کشور ندارند تا امکان ارتباط بیشتر آنها و تبادل فرهنگیشان با هم فراهم شود".
آثار 'مهجور'
لطیف ناظمی، منتقد ادبی، پژوهشگر و شاعر ۵۱ ساله افغان، که در آلمان زندگی میکند، نیز با تاکید بر این که دکتر اکرم عثمان یکی از پرکارترین نویسندگان افغان در خارج از کشور به شمار میآید که با رسانهها نیز ارتباط فعالی دارد، از وبلاگها و سایتهای نویسندگان افغان به عنوان مفیدترین رسانه موجود برای اطلاعیابی درباره کتابهای نویسندگان افغان یاد کرد.
وی با اشاره به اینکه از حیث کمَی، شاهد یک حرکت رو به افزایش تولید کتاب در خارج از کشور هستیم، گفت: "در حال حاضر اگرچه تعداد زیادی شعر و داستان توسط نویسندگان افغان منتشر میشود، اما اغلب این آثار مهجور باقی میمانند و اطلاعات کافی درباره آنها به علاقهمندان نمیرسد. مشکل اصلی در حال حاضر نبودن فضایی مناسب برای بررسی و تحلیل آثار نویسندگان افغان است".
وی ادامه داد: "البته در این جهش کمَی، شاهد آثاری با کیفیتهای جهانی هستیم؛ از جمله آثار خالد حسینی نویسنده رمان کاغذپران باز، عتیق رحیمی نویسنده رمان هزارخانه خواب و اختناق، و عبدالقادر مرادی نویسنده مجموعه داستان دختر شالیهای سبز".
آقای ناظمی، "رهایی از سانسور حکومتی، مذهبی و عرفی"، "وجود امکانات نشر در اروپا"، "بالا رفتن سطح توانایی اقتصادی نویسندگان افغان مهاجر برای چاپ آثارشان در کشورهایی چون پاکستان" و "تجربه زیست در دنیایی آزادتر" را از جمله دلایل افزایش میزان فعالیت نویسندگان افغان در خارج از کشور عنوان کرد.
خاطره نویسی و خاطره خوانی
آقای ناظمی گفت که در حال حاضر، علاقه به خاطره نویسی و خاطره خوانی، در میان افغان های مقیم خارج افزایش یافته است.
مجاور احمد زیار، استاد دانشگاه و روانشناس نیز با توضیح این نکته که چاپ خاطرات در حال حاضر طرفداران زیادی در بین نویسندگان و جوانان افغان پیدا کرده است، آن را بهانه ای برای پرکردن خلاء روانی ای دانست که انسان در غربت به آن دچار میشود.
وی گفت: "آثار نویسندگان افغان بیشتر در سایتها و وبلاگها انعکاس پیدا کرده است و تحلیل کارنامه فعالیت نویسندگان افغان، بدون توجه و بررسی دقیق رسانههای آنلاین ممکن نیست".
در این مراسم، پیامهای تبریکی از سوی سفیر دولت افغانستان در اسکاندیناوی، انجمن فرهنگی افغان مالمو، انجمن افغانهای شهر اپسالا، انجمن جوانان افغان مقیم استکهلم، انجمن قلم افغان، انجمن افغانها در استکهلم، و انجمن افغانهای سوئد، به مناسبت هفتادسالگی دکتر اکرم عثمان، خوانده شد.
نوشته هایی دیگر در این زمینه
